Arkeolojik Sit Alanlarında Farklı Koruma Müdahalelerinin Algılanan Tarih Değer ve Özgünlük Algısı Üzerindeki Etkisi Eski Van Şehri Üzerinden Bir Değerlendirme

Kalak M. (Yürütücü), Küçükatalay E., Kalak E.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2026 - 2028

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Kasım 2026
Bitiş Tarihi: Kasım 2028

Proje Özeti

Bu proje, arkeolojik sit alanlarında kısmen ayakta kalmış veya tamamen harabe hâline gelmiş kültürel miras yapılarında uygulanan farklı koruma yaklaşımlarının (restorasyon, rekonstrüksiyon ve kalıntı hâliyle koruma) alanın algılanan tarihî değeri, özgünlük algısı ve ziyaretçi deneyimi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Kültürel miras alanlarında gerçekleştirilen müdahalelerin her zaman tarihsel, estetik ve özgün değerleri artırmadığı; bazı durumlarda yapıların mevcut kalıntı hâlinin korunmasının, geçmişe ilişkin algıyı daha güçlü biçimde yansıtabileceği literatürde tartışılmaktadır.

Çalışma alanı olarak, farklı koruma müdahalelerinin bir arada görülebildiği Eski Van Şehri Arkeolojik Sit Alanı seçilmiştir. Alan; kalıntı hâlinde bulunan yapılar, tamamen yok olmuş yapı izleri, restore edilen ve restorasyonu devam eden yapılar ile rekonstrüksiyon uygulamaları açısından farklı koruma yaklaşımlarının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır.

Araştırma kapsamında restorasyon, rekonstrüksiyon ve kalıntı hâliyle koruma yaklaşımlarının farklı kullanıcı grupları üzerindeki algısal etkileri karşılaştırılacaktır. Bu amaçla uzman grup (koruma alanında çalışanlar), bilinçli ziyaretçi grubu ve genel ziyaretçi grubu olmak üzere üç farklı katılımcı grubu ile anket çalışması gerçekleştirilecektir. Araştırmada, müdahalelerin alanın tarihî değer algısını ve özgünlük hissini artırıp artırmadığı değerlendirilecek; yalnızca ziyaretçi deneyimini geliştirmeye yönelik uygulamaların uzun vadede kültürel miras değerleri üzerindeki olası etkileri sorgulanacaktır. Elde edilecek veriler doğrultusunda, arkeolojik sit alanlarında uygulanacak koruma müdahalelerine yönelik değer odaklı ve kullanıcı algısını dikkate alan öneriler geliştirilmesi hedeflenmektedir.