EBÜ’L FEREC İBNÜ’L-CEVZÎ’NİN ZÂDÜ’L MESÎR FÎ ʿİLMİ’T-TEFSÎR ADLI ESERİNDE KIRAATLERE YAKLAŞIMI

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Cemil Küçük

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Kıraat ilmi, Kur’ân âyetlerinin anlaşılmasına katkı sağlayan ve tefsir eserlerinde
çokça istifade edilen bir ilimdir. VI/XII yüzyıllarda yaşamış ve İslâmî ilimlerin
birçok alanında eser vermiş olan Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzî’nin Kur’ân tefsirine dair
yazmış olduğu Zâdü’l-mesîr fî ʿilmi’t-tefsîr adlı eseri de sahih ve şâz kıraatlerin
yoğun bir şekilde faydalanıldığı bir eserdir. Bu çalışmada İbnü’l-Cevzî’nin kısaca
hayatı, tefsirinde zikrettiği kıraatlerin Arap lehçeleri ve sarf-nahiv açısından nasıl
kullanıldığı ve tefsirinde belirtmiş olduğu kıraatlere yaklaşımı tespit edilip
incelenmeye çalışılacaktır.
Çalışmanın giriş bölümü içerisinde, araştırmanın konusu, önemi, amacı, yöntemi ve
sınırı hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde tefsirin müellifi İbnü’l-Cevzî’nin
hayatı, ilmî kişiliği, eserleri ve konumuza esas teşkil eden Zâdü’l-mesîr fî ʿilmi’ttefsîr tefsiri hakkında genel bilgiler kısa bir şekilde yer almaktadır. İkinci bölümde
İbnü’l-Cevzî’nin kıraatlere yaklaşım metodunu ortaya koyabilmek açısından çeşitli
başlıklar altında kıraatleri işleyişi izâh edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölüm ise
tefsirde yer alan kıraatlerin Arap lehçeleri ve sarf-nahiv kuralları açısından
incelendiği bölümdür. Son olarak da sonuç kısmında çalışmanın ortaya çıkan
bulgularına ve varılan sonuçlara yer verilmiştir. Yapılan çalışma sonucunda İbnü’lCevzî’nin yazmış olduğu tefsirinde bir müfessir gözüyle kıraatleri nasıl
değerlendirdiği ve eserinde çokça yer verdiği kıraatlerle Kur’ân tefsirine ne şekilde
katkı sağladığı açıkça görülmektedir. Ayrıca Kur’ân ilimlerinin önemli bir parçası
olan kıraatlerin tefsir eserlerinde ne denli önemli bir yere sahip olduğu da aşikârdır.
Anahtar Kelimeler: Kıraat, Tefsir, Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzî, Zâdü’l-mesîr fî
ʿilmi’t-tefsîr, Sahih, Şâz.