İntraserebroventriküler propiyonik asit ile oluşturulan rat otizm modelinde bor'un öğrenme ve davranış bozuklukları üzerine etkilerinin araştırılması

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Fırat Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Veteriner Fakültesi, Türkiye

Tez Danışmanı: Ahmet Ateşşahin

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) yaşamın ilk yıllarında görülen öğrenme, sosyal etkileşim ve tekrar eden hareketlerle karekterize nörogelişimsel bir bozukluk olup medikal tedavisi henüz bulunmamıştır. Bu çalışmada Propiyonik asitle (PPA) deneysel otizm modeli oluşturulmuş ratlarda bor’un öğrenme, sosyallik, biyokimyasal ve histopatolojik etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla Spraque-Dawley ırkı 40 adet erkek ratlar kontrol, otizm, otizm+4 mg/kg bor, otizm+16 mg/kg bor ve otizm+risperidon olmak üzere 5 gruba ayrıldı. Hayvanlara deneysel modelleme öncesi davranış testleri yapıldı ve ardından intraserabroventriküler yolla beyin içi uygulamalar yapılarak otizm oluşması için beklendi. Otizm sonrası borik asit ve risperidon uygulamaları 28 gün süre ile uygulandı ve ardından davranış testleri tekrar edildi. Çalışmanın son günü ratlar anestezi altında ötenazi yapılarak beyin dokusu örnekleri alındı. Beynin sol hipokampüsünde BDNF, proinflamatuvar sitokinler (TNF-α, IL-1β, IL-6), sağ hipokampüs ve serebellumda histopatolojik analizler yapıldı.

Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında deneysel otizm oluşturulan gruplarda davranış testlerinden öğrenme ve direk sosyal etkileşim becerilerinin bozulduğu tespit edildi (p<0.05). Tedavi amaçlı 4 ve 16 mg/kg dozunda bor uygulanan gruplarda otizmin neden olduğu davranış bozukluklarının sadece 4 mg/kg dozunda bor uygulanan grupta daha pozitif yönde iyileşmeler olduğu belirlendi.

Beyin dokusu BDNF düzeylerinin kontrol ve deneme grupları arasında istatistiksel bir farklılık belirlenmedi (p>0.05). Proinflamatuvar sitokinlerden TNF-α, IL-6 ve IL-1β düzeylerinde kontrol grubuna göre otizm grubunda artışlar görülürken bor tedavilerinin bu parametreleri iyileştirdiği görüldü (p<0.05). Serebellum purkinje hücre sayılarının kontrol grubuna göre otizm grubunda azaldığı (p<0.05), serebellum ve hipokampüste mikroglia (CD11b) ve astrosit (GFAP) aktivasyonunun ise otizm grubunda arttığı belirlendi (p<0.05).

Sonuç olarak bu çalışmada, deneysel OSB modellemesinde öğrenme ve sosyal etkileşim gibi davranış bozuklukları, beyin dokusu biyokimyasal parametreler ve histopatolojik analizler sonucunda 4 mg/kg dozunda bor tedavisinin referans ilaç olan risperidona kıyasla daha olumlu iyileşmeler sağladığı belirlendi.