VAN İLİNDEKİ KONUTLARDA RADON GAZININ ZAMANA BAĞLI DEĞİŞİMİ VE AKCİĞER KANSERİ İLE İLİŞKİSİNİN ARAŞTIRILMASI
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fizik (Dr), Türkiye
Tez Danışmanı: Nergiz Yıldız Yorgun
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Konut radonu bir halk
sağlığı sorunudur. Bu nedenle insanların maruz kaldığı radyasyon dozlarının
değerlendirilmesi, radon maruziyetinden kaynaklanan akciğer kanseri riskinin
tahmin edilmesi radyolojik koruma açısından özel bir öneme sahiptir.
Bu tez çalışmasında Van ili merkez ilçelerindeki (Tuşba, İpekyolu, Edremit)
konutlarda radon konsantrasyonlarının aylık değişimleri ve konut sakinlerinin
yıllık kümülatif doz değerlerinin zamana entegre LR-115 Tip II katı hal nükleer
iz dedektörleri kullanılarak belirlenmesi amaçlandı. Radon gazı ile akciğer
kanseri arasındaki ilişkinin araştırılması için akciğer kanseri tanısı almış
vaka grubu ve hasta olmayan kontrol grubu belirlendi. Yıllık ortalama radon konsantrasyonu
vaka evleri için 68 ± 8 Bqm-3, kontrol evleri için 101 ± 15 Bqm-3
olarak hesaplandı. Her iki grup için en yüksek konsantrasyon değeri Tuşba, en
düşük ise Edremit ilçesinde elde edildi. Vaka ve kontrol grubu için
konsantrasyon değerleri küresel ortalama olan 40 Bqm-3’ün üzerinde
bulundu. Yıllık etkin doz değeri tüm vaka ve kontrol evleri için sırasıyla
ortalama 1.79 ± 0.2 ve 2.66 ± 0.4 mSv elde edildi. Bu değerler dünya ortalaması
olan 1.15 mSvy-1’in üzerinde, ancak ICRP tarafından önerilen eylem
seviyesinin (3-10) mSvy-1
altındadır. Çalışmada ayrıca; Deş, mWL, WLM, LFR ve LCR
parametreleri de hesaplandı. Elde edilen sonuçlar ICRP, WHO, UNSCEAR, EPA ve
TAEK tarafından belirlenen limit değerlerle ve önceki çalışmalarla
karşılaştırıldı.
Sonuç olarak Van merkez ilçeleri için konut radonu radyolojik risk
oluşturmamaktadır. Radona bağlı stokastik etkilerin anlaşılması, yaşam
kalitesinin iyileştirilmesi ve sürdürülmesi için gelecekteki ölçümlere ihtiyaç
vardır.
Anahtar kelimeler: Akciğer kanseri, Konut, LR-115 Tip II, Radon, Van