TEK PARTİLİ DÖNEMDE YAYIMLANAN ÇOCUK VE GENÇLİK DERGİLERİNİN HALK EDEBİYATI UNSURLARI AÇISINDAN İNCELENMESİ

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı, Türkiye

Tez Danışmanı: Ahmet Özgür Güvenç

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türkiye’de 1 Kasım 1928 harf inkılabından, çok partili hayata geçiş tarihi olan 21 Temmuz 1946’ya kadarki dönemi kapsayan Latin harfli çocuk dergi ve gazetelerinin halk edebiyatı unsurları bakımından değerlendirildiği bu araştırma beş ana bölümden oluşmaktadır. Toplamda, 22 dergi/gazete, 111 cilt, 2758 sayı ve ortalama 40.000 sayfa metin incelenip tahlil edilmiştir.

Giriş Bölümü’nde araştırmanın amacı, çocuk ve gençlik dergilerinden yola çıkılarak, bu dergilerin Türk kültürüne hizmeti, Atatürk ilke ve inkılâplarının ve Türk halk kültürü geleneğinin tek partili dönemin şartları göz önüne alınarak, çocuk ve gençlik dergileri özelinde incelenmesine değinilmiştir. Bölümün devamında araştırmanın önemi ve araştırmanın konusuna değinildikten sonra ilgili araştırmalar olan Türkiye’de süreli çocuk yayınları üzerinde gerçekleştirilen çalışmalara dair açıklamalar sunulmuştur. Araştırmanın yöntemi ve amacı çerçevesinde hangi dergilerin incelendiği, verilerin Ankara Millî Kütüphane, İstanbul Beyazıt Devlet Kütüphanesi ve dijital ortamdan nasıl temin edildiği ve bu verilerin aktarım teknikleri açıklanmıştır. Daha sonra elde edilen yayınlara hangi dizin/tasnif ve dosya numaralarıyla ulaşıldığına kronolojik olarak değinilmiş, çalışmada kullanılacak metot ve tasnife ilişkin açıklamalar da sunulmuştur.

Birinci Bölüm’de Türkiye’de eğitim alanında gerçekleşen dönemsel gelişmeler olan tek partili dönemde (1923-1946) eğitim ve toplumsal hayatta, sosyal, kültürel ve siyasi anlamda önemli değişimlerin yaşandığı gelişmelere, Cumhuriyet dönemi eğitim misyonunun temelinde yer alan bilimin, aklın ve mutlak doğruların benimsendiği pozitivist eğitim anlayışına “Atatürk Döneminde (1923-1938) Eğitim Alanındaki Gelişmeler” başlığında değinilmiştir. Türk eğitim sistemine gelecek zamanlarda damga vuracak olan Köy Enstitülerine ve bu enstitülerin Türk toplumuna ne gibi etkileri olduğu “Atatürk Sonrası (1938-1950) Eğitim Alanında Görülen Gelişmeler” başlığıyla ele alınmıştır.

İkinci Bölüm’de Türkiye’de Tanzimat’tan tek partili döneme ve Cumhuriyet sonrası çeviri çocuk kitaplarının tarihsel serüvenine ve gelişmelerine ayrıntılı biçimde değinilmiştir. “Tek Partili Dönemde (1923-1946) Yayımlanan Süreli Çocuk Yayınları”, “Türkiye’de Çocuk Edebiyatı Üzerine Yayımlanan Kitaplar” ve çalışma kapsamında oluşturulan ve güncellenen “Tek Partili Dönemde Harf İnkılabından Sonra (1928-1946) Yayımlanan Süreli Çocuk Yayınları” başlıkları tablolarla sunulmuştur.

Üçüncü Bölüm’de ise 22 adet çocuk ve gençlik dergisi halk edebiyatı unsurlarına göre, belirlenen dört ana başlık altında ayrı ayrı sistematik şekilde değerlendirilmiştir. Halk edebiyatı unsuru tespit edilen edebi türler tablolarda detaylı şekilde belirtilmiş ve bu metinler ayrıca tasnif edilmiştir.

Sonuç bölümünde çalışmaya dair çıkarımlar ve ulaşılan genel sonuçlar açıklanmıştır. Çalışmanın sonunda Tanzimat’tan çok partili hayata geçiş tarihi olan 22 Temmuz 1946’ya kadar yayımlanan çocuk ve gençlik dergilerinin künyelerini yıllara göre belirten tablolar, özel isimler ve kavramları içeren dizin, kaynakça ve özgeçmiş yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler: Çocuk, dergi, tek partili dönem, Türk halk edebiyatı, çizgi roman, mecmua, gazete