Muğla ve Çevresindeki Polyelerin Morfolojik Özellikleri ve Karstik Alan Yönetimi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ali Fuat Doğu
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Polyeler, karstik sahalarda gelişim gösteren en geniş yüzey şekilleridir. Tanımlaması ile ilgili birçok farklı açıklama olmakla birlikte polyeleri "Başta karstlaşma süreçleri olmak üzere zaman zaman diğer dış kuvvetler ve tektonizma doğrultusunda şekillenen, genellikle tabanı düz, etrafı dağlar ve/veya tepelerle çevrili ve çoğu zaman kapalı karakterde bulunan karstik ovalar" olarak ifade etmek mümkündür. İnceleme alanı Güneybatı Anadolu'da karstlaşmanın oldukça belirgin olduğu Batı Toroslar Karst Alanı içerisinde yer alır. Batı Toroslar, karstik şekillerde düşey yönde devamlılığın bulunmadığı, bunun aksine daha çok yüzeysel karstın gelişim gösterdiği bir bölgedir. Bu nedenle bölgede sığ karstın karakteristiği olan, yanal yönde gelişim gösteren polyeler (gölovalar) yaygınlık kazanmaktadır. Menteşe Yöresi'nde yer alan ve çalışmaya konu olan 10 depresyon (Muğla, Ula, Yenice-Yerkesik-Gülağzı, Yeşilyurt, Akçaova, Akkaya, Beyoğlu, Çiftlikköy, Kızılağaç-Çamköy, Büyük Kuyucak) bu gruptandır. Bu çalışmada söz konusu polyelerin oluşum süreçleri, sahip oldukları morfolojik özellikler, polyelerdeki insan/karst ilişkisi, bu karşılıklı etkileşimin gerek karst gerekse insan yaşamı üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Bunun için polyelerde gezi ve gözleme dayalı saha araştırmaları yapılmış, bu süreçte hem sahaya ilişkin görsel materyaller toplanmış hem de yerel halk, kamu kurum ve kuruluşları ve STK temsilcileri ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca ilgili kuruluşlardan veri ve belge teminleri yapılmış ve bunlar işlenerek kullanılmıştır. Toplanan veriler literatürle desteklenmiş ve alanın morfolojik karakterini yansıtmak adına 1/25.000 ölçekli topografya ve jeoloji haritaları kullanılarak Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile görsel analizler yapılmıştır. Yapılan araştırmada yöredeki polyelerin oluşum ve gelişimlerinde karstik süreçler başta olmak üzere tektonizma (özellikle faylanma) ve yer yer flüvyal süreçlerin ana şekillendiriciler olduğu sonucuna varılmıştır. Doğal ortam ve insan etkileşimi bağlamında ise yörede insanların yaşadıkları çevrenin doğal süreç ve özellikleri hakkında yeterli bilgi ve farkındalığa sahip olmamaları nedeniyle ortaya çıkan çok sayıda çevresel ve ekolojik sorunların varlığı tespit edilmiştir. Hatta aynı sebeplerden dolayı insan yaşamını doğrudan etkileyecek problemlerin varlığı da söz konusudur. Bu da, beşeri müdahalelere karşı oldukça kırılgan ve hassas bir karstik zemine sahip olan araştırma sahası için bir yönetim modeli oluşturulması gerekliliğini beraberinde getirmiştir. Bu nedenle yöredeki insan/karst etkileşiminin doğru bir şekilde yürütülmesi ve hem doğal ortamın hem de beşeri hayatın sürdürülebilirliği için kamu kurum ve kuruluşlarından yerel halka varıncaya kadar geniş bir paydaş grubunun içinde bulunduğu şeffaf, saygılı, fikir birliğine önem veren, eşit görev ve sorumluluklara sahip bir yönetişim model önerisi hazırlanmıştır.