Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Dr. Öğr. Üyesi Sevda Eratalay
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Anadolu sahasında gelişen Türk yazı dili dönemleri; ses, şekil ve cümle bilgisi açısından çeşitli özellikler taşımaktadır. Bu özelliklerin tespiti Türk dilinin tarihî gelişim sürecinin tam ve doğru bir şekilde ortaya konulması adına önemlidir. Tarihî dönemler arasında birçok çalışmaya kaynaklık etmiş olan 13. ve 15. yüzyılları içeren Eski Anadolu Türkçesi veya başka bir deyişle Eski Türkiye Türkçesi, döneminde oluşturulmuş eserlerin dil incelemeleri, günümüz Batı Türkçesinin oluşumuna kaynaklık etmesi açısından önem arz etmektedir. 16. yüzyılda yazılmış eserlerde de Eski Anadolu Türkçesinden Osmanlı Türkçesine geçiş söz konusu olmakla birlikte Eski Anadolu Türkçesine ait birçok özellik görülmeye devam eder. Değişen veya aynı kalan özelliklerin tespiti, eserlerin gramer incelemeleri ile mümkün olmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, 16. yüzyılın ilk yarısında Kanuni Sultan Süleyman'ın özel isteği üzerine Celâl-zâde tarafından tercüme edilen Terceme-i Me'âricü'n-Nübüvve, çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada eserin gramatikal özelliklerinin tespiti amaçlanmıştır. Giriş kısmında; Celâl-zâde, Terceme-i Me'âricü'n- Nübüvve ve yazdığı diğer eserler hakkında bilgiler verilmiştir. Eser; yazım özellikleri, ses bilgisi ve şekil bilgisi olmak üzere üç bölüm halinde incelemeye tabi tutulmuştur. İlk bölümde eserin yazım özellikleri fonetik bağlamda incelenmiştir. İkinci bölümde ünlü ve ünsüzler üzerinden eserin ses bilgisi özellikleri tespit edilmeye çalışılmış ve eserin ayırt edici özellikleri vurgulanmıştır. Bu kısımda eserin baskın özelliği olan yuvarlaklaşma ve düzleşme ses olayları ile ünlü ve ünsüz seslerin üzerinde gerçekleşen diğer ses olayları detaylı olarak verilmiştir. Üçüncü bölümde eserin şekil bilgisi incelenmiş ve kelime türleri, kelime yapımı ve ekler üzerinde ayrıntılı bir şekilde durulmuştur. Tanım, tespit ve örnek sıralaması takip edilmeye çalışılmış ve bundan hareketle önce ilgili bölümlerde gerekli tanımlamalar yapılmış, incelediğimiz eserde bu tanım ile bağdaşan ve ayrılan yönler vurgulanmış, daha sonra savımızı destekleyecek özellik ve miktarda örnekleme yoluna gidilmiştir. Bunların neticesinde eserin yazıldığı tarih yanında Osmanlı Türkçesinden çok Eski Anadolu Türkçesi özellikleri yansıttığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte çalışmaya konu olan eser ve yazıldığı dönem üzerinde yeterince bilimsel araştırma yapılmadığı tespit edilen diğer hususlar arasındadır.