Rekabet stratejilerinin firma performansına etkisinde liderliğin aracılık rolü
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme (Dr), Türkiye
Tez Danışmanı: Abdulkadir Gümüş
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Firmaların sürdürülebilir rekabet avantajı elde edebilmesi için uyguladıkları rekabet stratejileri oldukça önemli görülmektedir. Firmalar içinde bulundukları çevrenin belirsizlik ve karmaşıklık seviyesini, sektörün durumunu, firmanın boyutunu ve başkaca özellikleri dikkate alarak uygulayacakları rekabet stratejilerini belirlemektedir. Rekabet stratejileri ve firma performansı stratejik yönetim alanında ilişkilendirilmektedir. Liderlik, firmanın vizyon ve misyonunun belirlendiği, stratejik hedeflere nasıl ulaşılacağının kararlaştırıldığı bir süreçtir. Liderler çeşitli özellikleri ile firmaya yön verir ve geleceğini şekillendirir. Bu araştırmanın amacı; çevresel belirsizliğin yüksek olduğu (Covid 19) dönemlerde KOBİ kapsamındaki işletmelerde uygulanan rekabet stratejilerinin (Porter'ın Jenerik Stratejileri) firma performansı ile ilişkisinin ve liderliğin (Dönüştürücü ve İşlemci Liderlik) aracılık etkisinin ortaya konmasıdır. Araştırma Van'da faaliyet gösteren KOBİ yöneticileri üzerinde yürütülmüştür. Anket 359 katılımcıya uygulanmıştır. Rekabet stratejilerini belirlemek için Yamin vd. (1999)'nin geliştirmiş olduğu Jenerik Strateji Ölçeği'nin Hatipoğlu (2011) tarafından Türkçe'ye uyarlanmış ifadeleri kullanılmıştır. Firma performansını ölçmek için Eroğlu (2003)'nun Firma Performans Ölçeği kullanılmıştır. Liderlik tarzını ölçmek için Bass ve Avolio (1995)'nun geliştirmiş olduğu Çok Faktörlü Liderlik Stilleri Ölçeği (MLQ) kullanılmıştır. Veri analizlerinde SPSS 23, AMOS 24 programları ve Hayes (2013)'in Process Makro 4 yazılımından faydalanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, rekabet stratejilerinin firma performansı üzerinde pozitif yönde anlamlı bir etkisinin olduğu anlaşılmıştır. Rekabet stratejilerinden maliyet liderliği stratejisi ve odaklanma stratejisinin firma performansı üzerinde pozitif yönde ve anlamlı etkilerinin olduğu, maliyet liderliği stratejisinin odaklanma stratejisine göre daha fazla etkiye sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Farklılaştırma stratejisinin dönüştürücü liderlik, odaklanma stratejisinin işlemci liderlik üzerinde pozitif yönde ve anlamlı etkilerinin olduğu fakat maliyet liderliği stratejisinin hem dönüştürücü hem de işlemci liderlik ile anlamlı bir ilişkisinin olmadığı görülmüştür. Liderlik tarzlarından hem dönüştürücü hem de işlemci liderliğin firma performansı üzerinde pozitif yönde ve anlamlı etkileri olduğu görülmüştür. Aracılık analizlerinin sonuçlarına bakıldığında ise, rekabet stratejilerinin firma performansı üzerindeki etkisinde liderliğin aracılık rolünün olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, farklılaştırma stratejisinin firma performansı üzerindeki etkisinde dönüştürücü liderliğin aracılık rolü olduğu ve odaklanma stratejisinin firma performansı üzerindeki etkisinde işlemci liderliğin aracılık rolünün olduğu belirlenmiştir.