Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya-Beşeri Ve Ekonomik Coğrafya, Türkiye
Tez Danışmanı: Deniz, O.
Tezin Onay Tarihi: 2019
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
19. yüzyılın ikinci
yarısından itibaren kırsal alana yönelik bilimsel çalışmaların arttığı
görülmektedir. Dünyada ve Türkiye’de kırsal alanların içinde bulunduğu
sosyo-ekonomik durum, kırdan kente göçün artmasına neden olmuştur. Göç olgusu
kentleşmeyi de beraberinde getirmiş fakat kentlileşme aynı hızda
gerçekleşmemiştir. Bu durum kırsal sorunların kentlere taşınmasına neden olmuş
ve kırsal yapının bir bütün olarak kentlere taşınması “Kırsal Kalkınma”
olgusunun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Kırsal nüfusun ekonomik gelirlerini
ve yaşam kalitelerini arttırmayı amaçlayan kırsal kalkınmanın kapsadığı
çalışmaların başında özellikle tarım ve hayvancılık faaliyetleri gelmektedir.
Bu çalışmanın temel amacı bölge ve
Türkiye küçükbaş hayvancılığında birinci sırada yer alan Van’ın hayvancılık
faaliyetlerinin kırsal kalkınma üzerindeki etkisini ortaya çıkarmaktır. Yörenin
sosyo-ekonomik yönden kalkınması bakımından hayati öneme sahip olan hayvancılık
faaliyetlerinin önünde yatan engelleri tespit etmek hedeflenmektedir. İl
hayvancılığının kültürel temellere dayanması, coğrafi koşullardan dolayı
tarımın sınırlı olması ve kırsal nüfusun büyük çoğunluğunun temel geçim
kaynağının sadece hayvancılık olması bu çalışmanın en önemli
gerekliliklerindendir. Van, toplam hayvan sayısı bakımından Türkiye’de
Konya’dan sonra ikinci sırada, küçükbaş hayvan sayısı bakımından da 2,7 milyon
hayvan ile birinci sırada yer almaktadır. Buna rağmen yeterli verim
sağlanamamakta ve hayvancılık faaliyetleri gittikçe azalmaktadır. Bu durumun
temel nedenlerini ise toplam kırsal alanın yaklaşık % 30’unda güvenlik gerekçesiyle uygulanan yayla
ve mera yasakları, yem ve saman fiyatlarının yüksek olması, yayla ve meraların
aileler tarafından bölünmesi-sahiplenilmesi ve bazı yıllar etkili olan kuraklık
oluşturmaktadır. Hayvan sayısı bakımından önemli olması, verimin yetersiz
olması ve aşılabilir engellerin olması bu çalışmanın gerekli olduğu sonucuna
varılmıştır.
“Kırsal Kalkınmanın Aracı Olarak Van’da
Hayvancılık Faaliyetleri” adını taşıyan bu çalışma doktora tezi olarak
hazırlanmıştır. Çalışma beş ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümü
alan ile ilgili temel coğrafi bilgileri ve çalışmanın metodolojisini
içermektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde kırsal kalkınma olgusuna yönelik
temel kavramlar ve dünya ile Türkiye’deki durumları üzerinde durulmuştur.
Çalışmanın üçüncü bölümünde dünyada ve Türkiye’de hayvancılığın tarihsel
gelişimi, mekânsal dağılışı ve güncel durumu değerlendirilmiştir. Dördüncü
bölümde Van’da hayvancılığının coğrafi temelleri, mekânsal dağılışı, yapılan
hayvancılık faaliyetleri ile türleri, Van’da hayvancılığın tarihsel gelişimi,
hayvancılığın il ekonomisi üzerindeki etkisi ve hayvansal üretim ele
alınmıştır. Çalışmanın alan araştırmasına dayanan son bölümünde ise elde edilen
bulgular üzerinde durulmuştur. Alan araştırması kapsamında Van’ın 75 kırsal
mahallesinde (köyünde) 225 kişi ile görüşülerek karma yöntem ile veri elde
edilmiştir. Sahadan elde edilen veriler ışığında Van’da hayvancılığın temel
sorunları tespit edilmiş ve muhtemel çözümleri üzerinde durulmuştur. Bu veriler
Coğrafi Bilgi Sistemlerinin mekânsal betimleme teknikleriyle görselleştirilmiş
ve çalışmanın zenginleşmesi sağlanmıştır. Çalışmada aynı zamanda TÜİK ile Tarım
ve Ormancılık Bakanlığı verilerinden faydalanılmıştır.