Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Mehmet Pınar
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Bu tezi destekleyen bir program bulunmamaktadır
Özet:
Çalışmada, II.
Abdülhamid dönemi (1876-1909) göçlerinin ekonomik gerekçelerinin belirlenmesinde
hangi şartların etkili olduğu tespit edilmeye çalışıldı. Aynı zamanda, II.
Abdülhamid’in göçmenleri iskân etmede uyguladığı politikaların neler olduğu ve
bu dönemde kötü durumda olan Osmanlı ekonomisine ne gibi katkılar sağladığı
değerlendirildi. Osmanlı topraklarına göç edenlerin etnik durumuna ve
niteliklerine göre iskân edilmesi göçmenlere yapılan uygulamalarda farklılık
olduğunu ortaya koydu. Güvenlik gerekçeleriyle sınır bölgelerine iskân edilen
göçmenler tarımsal faaliyetlerin yapılmadığı birçok sınır bölgesinde iktisadî
faaliyette bulunarak ekonomiye katkı sağladı. Ağırlıklı olarak literatür
araştırmalarından elde edilen veriler mukayese edilerek göç hareketlerinin
ekonomi üzerindeki etkisi değerlendirildi. Rus ve Osmanlı arşiv belgelerinden
elde edilen veriler dönemin göç hareketlerinde sadece siyasî sebeplerin etkili
olmadığını planlı ve programlı bir şekilde göç olaylarının dizayn edildiğini
ortaya koydu. Bunun yanı sıra II.
Abdülhamid döneminde Osmanlı iskan politikasının ne gibi parametrelere sahip
olduğu aktarılmaya çalışıldı. Göç hareketlerinin yaşandığı bölgelerde nüfus
oranları değişikliğe uğramakla beraber iktisadî hayatta dalgalanmalar yaşandı. İstikrarlı
bir ekonominin oluşması için göçmenlerin iskân edilmesi gerektiğinin farkında
olan Osmanlı Devleti, meskûn halde bulunan göçmenlere yardımda bulunmakla
beraber ekonomik yükümlülüklerinde kolaylıklar sağladı. Bu dönemde yaşanan
savaşlardan dolayı Osmanlı toprakları yüz ölçümü bakımından küçüldü. Balkan ve
Kafkasya coğrafyasından Anadolu’ya yapılan göçler neticesinde nüfus yoğunluğunda
artış meydana gelmekle birlikte demiryolu hatlarının yapılmasıyla ticari
faaliyetlerde kolaylıklar sağlandı. Liman şehirlerine bağlanan demiryolu
hatlarıyla iç ve dış ticaret hacmi büyüdü.