KİNETİN UYGULAMALARININ HIYARDA (Cucumis sativus L.) TUZ STRESİNE ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Özlem Üzal

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Bu tez çalışmasında, tuz stresine maruz bırakılan hıyar (Cucumis sativus L.) bitkilerinde dışsal kinetin uygulamalarının seçilmiş fizyolojik ve biyokimyasal parametreler üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Deneme, modifiye edilmiş Hoagland besin çözeltisinde 50 mM NaCl ile oluşturulan orta düzey tuz stresinde yürütülmüş, kinetin farklı dozlarda bitkilere uygulanmıştır. Bitkiler çiçeklenme başlangıcı ve çiçeklenme sonrası olmak üzere iki gelişim döneminde değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonunda dikim olgunluğuna gelen fidelerde büyüme parametreleri, stres skala değerleri, yaprak klorofil içeriği (SPAD), renk özellikleri, fotosentez oranı, oksidatif stres göstergeleri (MDA ve H₂O₂), antioksidan enzim aktiviteleri (SOD, CAT, APX), prolin ve protein düzeyleri ile makro–mikro besin elementleri analiz edilmiştir. Ayrıca bitkilerin stres koşullarına verdikleri metabolik tepkileri belirlemek üzere GA₃, IAA, Zeatin, ABA ve Kinetin hormon düzeyleri incelenmiştir.

Elde edilen bulgular, tuz stresinin genel olarak büyüme performansını düşürdüğünü, fotosentetik kapasiteyi sınırladığını ve oksidatif stres göstergelerini artırdığını ortaya koymuştur. Kinetin uygulamaları ise doza bağlı olarak stresin olumsuz etkilerini hafifletmiş, özellikle klorofil içeriği, net fotosentez, kök–gövde gelişimi ve iyon dengesi üzerinde iyileştirici etkiler göstermiştir. Bazı parametrelerde kinetin etkisi dönemsel olarak farklılık göstermiş, yüksek doz uygulamalarında ise aşırı hormon yüklemesine bağlı olumsuzluklar gözlenmiştir. Sonuç olarak, kinetin uygulamalarının hıyar bitkisinde tuz stresine karşı belirli düzeylerde koruyucu etki sağladığı ve optimum dozlarda büyüme ile fizyolojik fonksiyonları desteklediği belirlenmiştir.

Anahtar kelimeler: Hıyar, Hormon düzeyleri, Kinetin, Oksidatif stres, Tuz stresi.