STAT-3 İNHİBİTÖRÜ CRYPTOTANSHİNONE İLE MEME KANSERİ HÜCRELERİNDE KALSİYUM İLE AKTİVE EDİLEN KLORÜR İYON KANALI TMEM16A’NIN İNHİBİSYONUNUN, KANSER HÜCRELERİNİN PROLİFERASYONU ÜZERİNE ETKİLERİ
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Mersin Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Yusuf Çamlıca
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: YÖK 100/2000 Programı
Özet:
İyon kanalları yaşayan hücrelerin temel yapı taşlarındandır. Birçok önemli fizyolojik süreçte merkezi rol oynayan iyon kanallarının yapısal veya işlevsel bozuklukları, özellikle uyarılabilme özelliği olan her türlü hücreyi, dokuyu ve organı etkileyen, ''kanalopatiler'' olarak adlandırılan çeşitli hastalıklara yol açmaktadır. Son araştırmalar iyon kanallarının çeşitli kanser özelliklerine dahil olarak, tümör oluşumunda ve kanserin gelişiminde önemli roller üstlendiğini göstermektedir. Bir iyon kanalının seçici olarak bloke edilmesi, özel bir molekülün bir hücrede fizyolojik bir yanıt oluşturmak için iyon kanalının açılmasını önleyen biyolojik mekanizmadır. Bu inhibitörler, kanalın açılması ile oluşan yanıtı engellerler. Kanser hücrelerinin özelliklerinden olan sürekli anjiyogenez, doku istilası ve metastaz kritik olarak Ca2+’yi taşıyan iyon kanallarına bağlıdır. TMEM16A (ANO1) de bunlardan biridir. TMEM16A'nın aşırı ekspresyonunun meme kanserinde karsinojenezde nasıl bir rol oynadığı belirsizliğini korumaktadır. Bu nedenle tez çalışmasının literatürdeki var olan kısıtlı çalışmalara katkı sağlaması ve yeni ilaç hedeflerine ışık tutması amaçlanmıştır. Bu çalışmada, inhibitör etkisi olduğu bilinen Cryptotanshinone'un farklı konsantrasyonlarının uygulandığı meme kanseri hücre hattındaki (MCF-7) anti-proliferatif etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla MCF-7 hücreleri üzerinde üç yöntem uygulanmıştır. Birincisi, Cryptotanshinone'un sitotoksik etkisini incelemek ve diğer deneylerde kullanılacak dozları belirlemek için MTT (3-(4,5-dimetiltiazol-2-il)-2,5-difenil tetrazolyum bromür) yöntemi, ikincisi ANO1 kanalı gen ekspresyonunu incelemek için qRT-PCR yöntemi ve üçüncüsü ANO1 kanal akımını ölçmek amacıyla elektrofizyolojik bir yöntem olan yama kenetleme tekniği kullanılmıştır. Yapılan MTT analizi sonucunda gen ekspresyonu ve yama kenetleme çalışmalarında kullanılmak üzere 10, 20 ve 30 μM doz grupları olarak belirlenmiştir. Yama kenetleme deneylerinde bu üç doz grubu için 0. dk. kayıtları kontrol olarak değerlendirilmiş ve 15. dakikada elde edilen verilerden maksimum akım değerleri ölçülmüştür. Buna göre dozlar arasında TMEM16A kanalını en yüksek miktarda inhibe eden grup, 30 μM doz grubu olarak belirlenmiştir. Diğer iki doz grubunda da inhibisyon gözlenmektedir ancak kontrolle kıyaslandığında büyük bir fark oluşturmamıştır. Gen ekspresyonu deneylerinde ise gruplar arasında anlamlı bir farklılık olmasa da, 24. saate ait veriler için, kontrole göre değerlendirme yapıldığında gen ekspresyon düzeyinin 10 μM doz grubunda %65 oranında azaldığı, 20μM doz grubunda %71 oranında azaldığı ve 30μM doz grubunda %83 oranında azaldığı belirlenmiştir. Çalışmadan elde edilen bu verilere göre, Cryptotanshinone’un MCF7 hücrelerinde sitotoksik etki göstererek kanser hücrelerini azalttığı, ANO1 kanal akımını bloke ettiği ve kanal ekspresyonunu azalttığı gözlenmiştir. Bu çalışma Cryptotanshinone'un meme kanserinde tedavi edici ilaç olarak kullanılabilirliğine dair literatürdeki çalışmalara katkı sağlamıştır. Ayrıca günümüzde meme kanserinde uygulanan tedavi yöntemlerinin etkinliğini arttırma amacıyla kullanılabilirliğine dair literatürde bulunan çalışmalara ve yeni ilaç hedeflerine katkısı olacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: İyon kanalları, Meme Kanseri, Hücre kültürü, TMEM16A, Cryptotansinone.