Nazmi-Zade Murtazanın Gülşen-İ Hulefasının Tenkitli Transkripsiyonu
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Enver Konukçu
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Nazmí-Záde Murteza'nın Gülşen-i Hulefá’sının Tahlili ve Metin Tenkidi
Umumi tarih içinde önemli bir yer tutan ve çalışma konumuz olan Nazmí-záde Murteza’nın Gülşen-i Hulefá isimli eseri Emevi Devleti’nin yıkılıp, Abbasî Devleti’nin ve Bağdat şehrinin kuruluşundan ve Abbasîlerden sonra Bağdat ve çevresinde hâkim olan devletlerden, şehrin Osmanlı Devleti’nin hâkimiyetine girmesinden özellikle IV. Murad’ın ikinci defa Bağdat’ı fethedip Osmanlı hâkimiyetine almasından ve 1717 yılına kadar Osmanlı Devleti’nin tayin ettiği Bağdat valileri ve bunların faaliyetlerinden bahseden çok önemli bir eserdir.
Yurt içinde ve yurt dışındaki birçok kütüphanede yazma ve matbu nüshaları bulunan Nazmi-záde’nin bu çok değerli eserinin tenkitli transkripsiyonunun yapılıp ilim dünyasına kazandırılmak amacını taşıyan bu çalışma bir giriş ve dört bölüm halindedir.
Giriş bölümünde Osmanlılar döneminde Bağdat tarihiyle ilgili yazılan özel eserler hakkında kısaca bilgi verilip Gülşen-i Hulefá’nın bu eserler arasındaki yeri hakkında bilgi verildi.
Çalışmanın I. Bölümü iki kısım halinde değerlendirildi. Birinci kısmında Müellifin hayatı ve eserleri hakkında bilgi verildi. İkinci kısımda ise Gülşen-i Hulefá’nın çeşitli kütüphanelerdeki yazma ve matbu nüshalarının tanıtımı yapılıp transkripsiyonu yapılan esas nüsha ile diğer kendileriyle karşılaştırılan nüshalarla ilgili bilgi verilip bu nüshaları tercih etme sebebi izah edildi. Yine eserin telifindeki amaç ve konusu ile ilgili bilgi verilip müellifin bu eserdeki dil ve üslubu, tarih metodolojisi ve tarih felsefesi ile ilgili bilgi verildi.
II. Bölümde Bağdat’ın kuruluşu, Bağdat isminin menşei, Abbasîler için önemi, Abbasîlerden sonra Bağdat’a hâkim olan devletler, Bağdat’ın Osmanlı Devleti’nin hâkimiyetine girmesi, Osmanlı Devleti için önemi ve Osmanlı Devleti’nin tayin ettiği Bağdat valileri ve faaliyetleri hakkında özet bilgi verildi.
III. Bölümde müellifin Emeviler, Abbasî Halifeleri, bu dönemdeki Türkler, Moğollar ve Ehl-i Sünnet Dışı İnançlar, Selçuklu sultanları, Osmanlı sultanları ve Osmanlı Devleti’nin Bağdat valileri, Şiiler, İran ve törenlerle ilgili görüşlerine yer verildi.
IV. Bölümde bu çalışmada uyulan metotlarla ilgili bilgi bulunmaktadır.