Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Hayriye Erbaş
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Uluslararası göç hareketleri son 40 yılda kapitalist dünya-ekonomisinin girdiği yapısal krizle birlikte önemli değişimler yaşamıştır. Bunlardan en önemlisi 19. yüzyıldan 1970'li yıllara kadar göç hareketlerinde en büyük oran iş gücü göçü iken 1970'li yıllardan sonra en büyük oran sığınmacı ve mülteci göçüne evrilmiştir. İran'dan Kuzey Amerika ve Avrupa ülkelerine 1979 yılından günümüze kadar dalgalanmalarla devam eden mülteci hareketi incelendiğinde, Türkiye gelişmiş ülkeler tarafından bir tampon ülke olarak konumlandırılmaktadır. İran'dan Türkiye'ye gelen ve sığınma başvurusunda bulunan sığınmacılar, uzun yıllar boyunca gelişmiş ülkelere yerleştirilmeyi beklemeye zorlanmaktadır. Bu çalışma, uluslararası sözleşmelere taraf olan ve mülteci kabulü konusunda insan hakları perspektifiyle hareket ettiğini iddia eden gelişmiş ülkelerin Türkiye'deki İranlı sığınmacıları kabul ederken hangi kriterleri ön plana çıkardığına ve gelişmiş ülkelere varmak amacıyla Van'da uluslararası koruma statüsüne başvurmuş ve üçüncü bir ülkeye yerleştirilmeyi bekleyen İranlıların deneyimlerine odaklanmaktadır. Çalışmada uluslararası göç rejiminin yapısını belirleyen politika ve uygulamaların ele alınması için konu üç düzeyde ele alınmıştır. Çalışmada makro düzeyde Dünya-Sistemleri Analizi teorisinden yararlanılarak geniş bir perspektifle devletlerarası hiyerarşik düzen, ulus devlet, sınırlar ve insan hareketlilikleri tarihsel kapitalizm üzerinden ele alınmıştır. Orta düzeyde göç ağları ve sivil toplum kuruluşlarının çevre alanlarda mültecilik ile ilgili işlevleri makro düzeydeki politik aktör ve siyasalarla çatışma ve uyum ilişkileri üzerinden tartışılmıştır. Mikro düzeyde Van'da üçüncü bir ülkeye yerleştirilmeyi bekleyen İranlı sığınmacı grubunun hareketlilik, dışsallaştırılma, bekletilme, belirsizlik, siyasal ve sosyal özgürlüklerden yoksun olarak yaşama durumları onların deneyimleri referans alınarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın bulgularının elde edildiği asıl çalışma, Eylül 2024 ile Aralık 2024 ayları arasında Van'da 30 İranlı sığınmacı grubu ve Göç İdaresi çalışanları ve hedef kitlesi sığınmacılar olan STK temsilcileri toplam 6 kişi ile yapılan derinlemesine görüşmelere dayanmaktadır.