Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi Ve Sanatları Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Edip Yılmaz
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Bu tezi destekleyen bir program bulunmamaktadır
Özet:
slam, Kur'an merkezli bir toplum inşa etmeyi insanlara hedeflemiştir. Hz. Peygambere inen vahiyle İslami toplum hızlı bir biçimde şekillenmiştir. Vahiy insanlara hem siyasi hem de kültürel açıdan rehber olmuştur. Vahyin rehberliğinden İslam sanatları da büyük bir pay almıştır. Zira İslam inşa ettiği medeniyetlerde sanatı merkezi bir konumda tutmuştur. Kur'an-ı Kerim insanlara her dem güzel olanı tavsiye etmektedir. Böylece insanlar sanatlarını icra ederken Kur'anî bir bakış ile güzel olanı ortaya koyma çabası içerisine girmişlerdir. İslam hat sanatı da Kur'an merkezli bir anlayışla icra edilmiştir. Hat sanatı görsel ve şekil olarak insanların ruhuna hitap etmektedir. İslam öncesi Arap toplumunda çok az kişi okuma yazma biliyordu. Kuran'ın ilk emrinin oku olması aynı vahiyle kaleme yemin edilmesi Müslümanları okuma yazma konusunda harekete geçirmiştir. İnen vahiyleri kayıt altına alma ihtiyacı yazıyı daha da önemli hale getirmiştir. Bin yıllık bir geleneğe sahip olan hat sanatımızın günümüze kadar gelmesinin sebebi İslam dininin ana kaynakları olan vahiy ve hadislerin yazıyı övmesi olarak gösterilmektedir. Tez çalışmasında İslam hat sanatının şekillenmesinde Kur'an'ın etkisi üzerinde durulmuştur. Zira İslam medeniyetinin ortaya koyduğu her kültürle ve sanatsal aktivitenin arkasında İslam'ın ana kaynağı Kur'an referans olarak gösterilmiştir. Kur'an, İslam sanatların her dalında çok önemli bir etkiye sahip olmuştur. İslam hat sanatı da Kur'an'dan hem biçim hem de içerik açısından etkilenmiştir. Dolayısıyla tez çalışmasında Kur'an'ın bu iki yönü izah edilmiştir. Hz. Peygamber döneminden itibaren Emevi, Abbasi, Tolunoğlu, Fatımi, Selçuklu, Eyyübi, Memlük ve nihayetinde Osmanlı döneminde hat sanatı çok rağbet edilmiş bir sanat olarak bilinmektedir. İslam hat sanatına ait kronolojik malumatların ötesinde, çok kapsamlı bir bakış açısıyla, İslam hat sanatının Kur'anî yönüne dikkat çekilmiştir. Bu sanatı icra eden çok değerli hattatlar yetişmiştir. Tasnif yönteminden yararlanılarak hat sanatına dair malumatlar işlenmiştir. Hattatlar hangi dönemde olursa olsunlar icra ettikleri hat örneklerini Kur'an'î bakış açısıyla hat sanatının metot ve uygulama üsluplarında Kur'an'ın etkisini yorumlamaya çalışmışlardır. Hattatların bu katkıları tezin mahiyetini teşkil edecektir. Hat sanatının Asrı Saadetten günümüze kadar canlılığını ve dinamizmini koruyarak gelmesi gibi değerlendirmelerden yola çıkarak Kur'an'ın hat sanatı üzerindeki etkisine dair sonuçlar bildirilmiştir. Çalışma, Kur'an temelli İslam hat sanatının oluşum sürecini biçim ve içerik olarak ortaya koymayı hedeflemektedir. İslam hat sanatının Kur'anî yönünü konu eden çalışmalar ihmal edilmiştir. Konunun önemli olduğuna dikkat çekmek ve daha mühim olanı Hat sanatının Kur'anî yönüne dair bir pencere açabilmek amaçlanmaktadır. Bu çalışma Kur'an hat ilişkisi bağlamında yapılacak araştırmalara katkı sağlaması temenni edilmektedir. Anahtar Kelimeler: İslam, Kur'an, Hat sanatı, Hattat, Yazı