Mevcut betonarme binaların detaylı deprem performans analizi için basitleştirilmiş bir yöntem geliştirilmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dicle Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İnşaat Mühendisliği, Türkiye
Tez Danışmanı: Abdulhalim Karaşin; Barış Erdil
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Jeolojik kayıtlar ve tarihsel veriler dünyada depremlerin sürekli olarak meydana gelmeye
devam edeceğini göstermektedir. Yapılan bilimsel çalışmalar dünya üzerindeki tüm ülkelerin
deprem açısından farklı derecelerde risk altında olduğunu belirtmektedir. Ülke topraklarımızın
yaklaşık %95'inin deprem olabilirliği açısından riskli bölgeler üzerinde olması, ülke
nüfusunun da tamamına yakını bu bölgeler üzerinde yaşaması, ülkemizdeki yapıların depreme
dayanıklı bir şekilde tasarlanmasının ve ülkemizdeki mevcut bina stokunun deprem
performanslarının değerlendirilmesinin önemini daha da artırmaktadır. Dolayısıyla can ve mal
kayıplarını minimize etmek, ülke ekonomisini korumak ve toplumdaki sosyolojik etkileri
yönetmek için özellikle mevcut binaların deprem etkisi altındaki davranışının, diğer bir deyişle
performansının belirlenmesi, daha sonra da olası bir yetersizlik durumunda gereken tedbirlerin
alınması bir zorunluluk haline gelmektedir. Mevcut binaların deprem performanslarının
belirlenmesinde deprem etkisiyle taşıyıcı elemanların her iki ucunda oluşan dönmelerin
tahmin edilmesi ve yorumlanmasının karmaşık olmasından ötürü bu çalışmada deprem
etkisiyle eleman uçlarında oluşacak dönmelerin deplasmanlarla ilişkilendirilmesi neticesinde
deplasman temelli formülasyonlar geliştirilerek bina performansının tahmin edilmesinde
kesme kuvveti (V) ve deplasman (D) tabanlı güvenilir bir yöntem geliştirilmesi amaçlanmıştır.
VD yöntemi adı ile geliştirilen bu yöntem binaların doğrusal analizinden elde edilen kesme
kuvveti ve buna karşılık gelen yatay deplasmanları kullanarak kesme kuvveti ve yatay
deplasman kapasiteleriyle karşılaştırmaktadır. Çalışmada kesme kuvveti kapasitesi moment
kapasitesinden, deplasman kapasitesi de kolon uçlarında oluşan eğrilikten hesap edilmiştir.
VD yöntemine ait hasar sınırları ve hasar durumlarının belirlenmesinden sonra plastik mafsal
uzunluğunun kolonların deprem performanslarını ciddi şekilde etkilediği tespit edildiğinden
dolayı yapılan çalışma ile hem güvenli tarafta kalması hem de pratik olması açısından
TBDY2018’de tanımlanan plastik mafsal boyu bu çalışmada referans olarak alınmıştır.
Çalışma kapsamında simetrik ve düzenli geometriye sahip dört bina, mevcut bina şeklinde
düzenlenmiş ve önerilen yöntemde, kullanılan formülasyonların temelleri atılmıştır. Daha
sonra nispeten düzenli geometriye sahip üç adet ve düzensiz geometriye sahip asimetrik üç
adet bina daha çalışmaya dâhil edilerek doğrusal performans analizi yapılmıştır. Analiz
sonucunda sekiz bina için VD Yöntemi ile TBDY2018 arasında %100 uyumun olduğu ancak
aşırı düzensiz iki binada ise uyumun nispeten daha düşük olduğu bulunmuştur. Bu uyum göz
önünde bulundurulduğunda VD Yönteminin bir alternatif deprem performans değerlendirme
tekniği olabileceği görülmüştür. Ayrıca VD Yönteminin ülkemizde sıklıkla kullanılan yapısal
analiz programları ile olan uyumları da incelenmiştir. Önerilen yöntemin diğer paket
programlara nazaran daha güvenli tarafta kalmakla beraber çalışma kapsamında kullanılan
paket programlarla genel olarak uyumlu çıktığı belirlenmiştir.