Modern Osmanlı Posta Teşkilatı'nın Sınır Aşırı Kültürel Miras Ağı Olarak Korunmasına Dair Bir Dijital Belgeleme Önerisi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Mimarlık, Türkiye
Tez Danışmanı: Nuray Özaslan; Betül Gelengül Ekimci
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu
tez, 19. yüzyılda şekillenen modern Osmanlı posta teşkilatını, somut ve somut
olmayan bileşenleriyle birlikte bütüncül bir sistem olarak incelemekte ve sınır
aşan bir kültürel miras ağı olarak değerlendirmektedir. Şimdiye kadar kültürel
miras literatüründe Osmanlı posta ağı sınır aşan bir miras unsuru olarak ele
alınmamıştır. Ayrıca çok geniş bir coğrafyaya yayılmış ve dağınık durumda
bulunan verilerin bütüncül bir şekilde sistematik olarak belgelenmemesi bu
mirasın korunması ve anlaşılması açısından önemli bir eksiklik yaratmıştır. Çalışmanın
temel amacı, bu çok bileşenli yapının kültürel miras değerlerini özgün bir
bakış açısıyla ortaya koymak ve dijital belgeleme yöntemi aracılığıyla güncel
yaklaşımlarla uyumlu bir koruma zemini geliştirmektir. Bu kapsamda, çok geniş
bir coğrafyada, farklı türde ve dağınık biçimde bulunan veriler araştırılmış,
karşılaştırmalı ve çok katmanlı analizlerle değerlendirilmiştir. Kuramsal
tartışmalar, posta ağının kültürel miras değerini tanımlamak için koruma kuramı
ve mimarlık tarihinden beslenirken; dijital araçlar, bu mirasın belgelenmesi,
temsil edilmesi ve erişilebilir hâle getirilmesi için kullanılmıştır. Osmanlı
posta teşkilatı ilk kez kültürel miras literatüründe sınır aşan bir kültür varlığı
olarak görünür kılınmış ve dijital belgeleme yöntemlerini koruma
araştırmalarına entegre ederek sürdürülebilir, erişilebilir ve geliştirilebilir
bir miras sistemi ortaya konmuştur. Böylece çalışma hem kültürel miras kapsamına
hem de dijital koruma pratiklerine yenilikçi bir yaklaşım kazandırmıştır.