Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Bilimleri Anasanat Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Nesrin Feyzioğlu
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: YÖK 100/2000 Programı
Özet:
Amaç: Bu araştırmanın amacı, Afganistan'dan Türkiye'ye göç eden Kırgız topluluğunun kimlik inşa sürecinde geleneksel Kırgız müziğin rolünü Ulupamir Köyü örneği bağlamında incelemektir. Çalışmada, müziğin kültürel kimliğin korunması, topluluk belleğinin sürdürülmesi ve yeni sosyo-kültürel çevreye uyum sürecindeki işlevleri değerlendirilmekte; ayrıca modernleşme ve asimilasyon karşısında bir kimlik koruma aracı olarak taşıdığı önemi ortaya konmaktadır.
Yöntem: Bu araştırmada, Afganistan’dan Türkiye’ye göç eden Kırgız topluluğunun kimlik inşa sürecinde geleneksel müziğin rolünü derinlemesine incelemek amacıyla etnografik yöntem ve örnek olay (vaka) incelemesi birlikte kullanılmıştır. Çalışma, Van’ın Ulupamir Köyü’nde uzun süreli alan araştırması, katılımcı gözlem ve birebir görüşmeler yoluyla yürütülmüştür. Farklı yaş gruplarından oluşturulmuş müzisyenler, ozanlar, yaşlılar ve gençlerle yapılan görüşmeler aracılığıyla kuşaklar arası müziksel aktarım süreçleri analiz edilmiştir. Düğün, cenaze ve bayram gibi toplumsal ritüellerde müziğin işlevi gözlemlenmiş, elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde kimliğin korunması, nostalji ve hafıza, kuşaklar arası aktarım ve müziğin modern etkilerle dönüşümü temaları belirlenmiştir.
Bulgular: Bu çalışmada, Van Ulupamir Köyü’nde yaşayan Kırgız topluluğunun öz müziklerine dair kültürün göç sonrası süreçte biçim ve muhteva açısından büyük ölçüde korunduğu, ancak üretim kültürel aktarım ve işlevsellik açısından ciddi bir zayıflamanın yaşandığı tespit edilmiştir. Katılımcıların çoğu, geleneksel ezgilerin hâlen bilindiğini ve bazı bireyler tarafından icra edildiğini ifade etse de genç kuşakların bu müziklere ilgisinin azaldığı, bunun da kültürel sürekliliği tehdit ettiği ifade edilmiştir.
Sonuç: Yapılan tez çalışmasında, Ulupamir Köyü’nde yaşayan Kırgız topluluğunun geleneksel müziğinin yapısal olarak korunduğunu ancak kuşaklar arası aktarımda ciddi zayıflamalar yaşandığı ortaya konmuştur. Aile içi öğrenme ve bireysel çabalar kültürel mirası yaşatmaya çalışsa da bu yeterli olmamaktadır. Müzik, kimlik, aidiyet ve toplumsal bellek açısından önemli bir araç olarak görülmekte; ancak sürdürülebilirliği için toplumsal farkındalık, eğitim ve kültürel politikaların desteği gerekmektedir.