Koruma Bağlamında Adıyaman İli Merkez İlçe Mara, Musalla ve Ulucami Mahalleleri Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi Alanı için Strateji ve Proje Önerileri
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Karabük Üniversitesi, Fethi Toker Güzel Sanatlar Ve Tasarım Fakültesi, Mimarlık, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Aysun Özköse
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Tarihin en eski yerleşimlerinin bulunduğu Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Adıyaman kentinde pek çok kültür ve medeniyet hüküm sürmüştür. Emeviler Dönemi’nden Osmanlı Dönemi’ne kadar Hısn-ı Mansur (Hısnımansur) ismiyle bilinen Adıyaman, Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra 1954 yılında Malatya’nın ilçesi statüsünden çıkarılarak il olmuştur. UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Nemrut Dağı Milli Parkı başta olmak üzere Kommagene Krallığı Dönemi’ne ait pek çok tarihi ve kültürel alan Adıyaman il sınırları içerisinde yer almaktadır. Günümüze kadar kent merkezi başta olmak üzere kırsal kesimlere kadar Türk, Kürt, Ermeni, Süryani gibi pek çok etnik kökene sahip millet birlikte yaşamışlardır.
v
Sosyo-kültürel, ekonomik ve çevresel etkenler kent dokusunun oluşmasında oldukça büyük etkiye sahiptir. Bu çalışmada Adıyaman’ın Mara, Musalla ve Ulucami mahallelerinde başlatılan kentsel dönüşüm uygulamasının Adıyaman tarihi kent merkezindeki geleneksel kent dokusunun korunmasına etkileri incelenmiştir. Bu kapsamda gerçekleştirilen kentsel dönüşümün amaçları, yöntemleri ve eksiklikleri belirlenerek yapılan analizlere göre restorasyon ve sürdürülebilirlik önerisinde bulunulmuştur.
Yapılan literatür taramasında Adıyaman ilindeki kentsel dönüşüm uygulamasının geleneksel dokuya etkisi ile restorasyon ve sürdürülebilirlik konularına dair kapsamlı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bunun yanında Adıyaman’da kentsel dönüşüm uygulaması planlanan bölgedeki geleneksel yapı örneklerinin akademik olarak kayıt altına alınmaması, buradaki özgün mimari eserlerin ve geleneksel kent dokusunun tamamen yok olmasına neden olabileceğinden dolayı kültürel mirasın korunması ve belgelenmesi adına bu tez çalışması ayrı bir öneme sahiptir.
Projede yöntem olarak kentsel dönüşüm, geleneksel konut mimarisi, geleneksel kent dokusu, koruma, restorasyon ve sürdürülebilirlik kavramları irdelenerek Adıyaman tarihi kent merkezindeki geleneksel kent dokusunun korunma sorunlarına ilişkin literatür taraması yapılmıştır. Ayrıca kentsel dönüşüm projesi bölgesinde Adıyaman geleneksel kent dokusunu yansıtacak örnekler belirlenerek kayıt altına alınmıştır. Belirlenen örnekler üzerinden; mekân özellikleri, plan şeması ve sokak dokusu irdelenmiştir. Son olarak geleneksel kent dokusunun korunmasına ilişkin sürdürülebilirlik ve restorasyon ilkelerine uygun olarak Adıyaman tarihi kent merkezine yönelik Koruma ve Geliştirme Yönetim Planı önerisinde bulunulmuştur.