Türkiye’de Kırsal Nüfusun Değişimi (1923-2012


Yılmaz M.

Türkiye Belediyeler Birliği, pp.5, Van, 2017

  • Publication Type: Expert Report / Expertise Report
  • Publication Date: 2017
  • City: Van

Abstract

Dünya genelinde özellikle de gelişmiş ülkelerde sanayileşme ile birlikte kentleşme hareketleri hızlanmıştır. Kentleşme hareketleri çok eskilere dayanmakla birlikte, son 150 yıldaki hızlı kentleşme, daha ziyade sanayileşmenin ürünüdür. Sanayileşen ülkelerde kırsal nüfus hızla azalmaya, kentsel nüfus ise artmaya başlamıştır. Şüphesiz bu durum bütün ülkelerde eş zamanlı olarak meydana gelmemiştir. Batı Avrupa ülkelerinde hızlı sanayileşme ve buna bağlı olarak kırdan kente yoğun göçler ve hızlı kentleşme 1850’lerde başlamıştır. Buna karşın geri kalmış ülkelerde halen toplam nüfusun önemli bir kısmını kırsal nüfus oluşturmaktadır. Ancak şunu da belirtmek gerekir ki dünya genelinde 1900’lerden itibaren kırsal nüfusta bir azalma eğilimi, kentsel nüfusta ise artma eğilimi belirginleşmiştir.

Ülkemizde 1930’larda bazı sanayileşme hamleleri yapılmış, ancak başarı sınırlı kalmıştır. Türkiye’de kırdan kente yoğun göçler ve hızlı kentleşme ise 1950’den sonra başlamıştır (Tümertekin, 1973, Doğanay, 1997, Keleş, 2012). Ancak Türkiye’deki kırdan kente göç hareketi ve buna bağlı olarak meydana gelen hızlı kentleşme, batı Avrupa’dan farklı olarak sadece sanayileşmeden kaynaklanmamıştır. Tarımda makineleşme, tarım arazilerinin miras yoluyla sürekli olarak bölünerek küçük üniteler haline gelmesi, şehirlerdeki iş, eğitim ve sağlık olanakları başta olmak üzere çok sayıda etken kırdan kente yönelik göçlerin başlıca nedenleri arasındadır.

Türkiye’de 1950’den sonra kırsal nüfusun toplam nüfus içindeki payı sürekli olarak azalmaya başlamıştır. 1950’den 1980’e kadar olan dönemde kırsal nüfusun toplam nüfus içindeki payı sürekli azalırken aynı dönemde söz konusu nüfus miktar olarak artmıştır. 1980 yılından sonra ise ülkemizdeki kırsal nüfus ilk defa miktar olarak da azalmaya başlamış ve belirtilen tarihte 25 milyon civarında olan kırsal nüfus günümüzde 17 milyona kadar düşmüştür (1990 ile 2000 arasında cılız artışı göz ardı edersek).