Din Bilimlerinde Kavramların Oluşum Mantığı ve Tarihsel Arkaplanı: Arap Grameri Örneği


Creative Commons License

Akbaş R.

Kavramlar ve Kuramlar - Din Bilimleri-, M. Nesim Doru-Kamuran Gökdağ, Editör, Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları, Mardin, ss.643-654, 2020

  • Basım Tarihi: 2020
  • Yayınevi: Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları
  • Basıldığı Şehir: Mardin
  • Sayfa Sayıları: ss.643-654
  • Editörler: M. Nesim Doru-Kamuran Gökdağ, Editör

Özet

Şüphesiz ki İslâm dininin kutsal kitabı olan Kur’ân-ı Kerim ile birlikte Hz. Peygamberin (s.a.v)  hadisleri din bilimleri alanında çok önemli iki kaynağı oluşturmaktadır. Bu iki kaynağın din bilimleriyle bağlantılı olan diğer ilim dallarına ait kavramların oluşumunda da göz önünde bulundurulduğu çok açıktır. Nitekim tefsir, hadis, kelâm, fıkıh ve gramer kitaplarında kullanılan ortak kavramların varlığı bunu teyit etmektedir. Bundan dolayı din bilimlerinde kullanıla gelen kavramların birbirinden kopuk olduğunu söylemek mümkün değildir. Ayrıca bu kavramların belli bir zaman ve mekâna özgü olarak değerlendirilmesi de yanlış olacaktır. Zira kavramların ortak bir düşünce ürünü olduğu ve zamanla istikrarlaştığı hususu şüphe götürmeyen bir gerçektir.

İslâm dininin benimsenmesinden sonra din bilimleri özelinde yürütülen faaliyetlerde özellikle dil ilimleri hususunda, Kur’ân-ı Kerim ve hadis-i şerifler dışında başka faktörlerin etkisi de zamanla görülmeye başlanmıştır. Zira gerek Arap gerekse farklı toplumlara mensup dilci ve gramerciler tarafından oluşturulan gramer kavramlarında reel kültür ve yerel dil kendisini çok fazla hissettirmiştir. Aslında gramerin oluşturulma zeminini hazırlayan etkenler içerisinde Arap olmayanların iyi bir şekilde eğitilme amacı da olduğuna göre bu ilme ait kavramlarının reel kültür ve yerel dil perspektifinde sade ve anlaşılır bir şekilde oluşturulmaya çalışılması tutarlı bir hamle olduğu gibi dil ilimlerinin tarihsel arkaplanını aydınlatmaktadır.

Öte yandan söz konusu kavramların oluşumunda reel kültür ve yerel dil haricinde anlam, şekil, tasvîr, müradiflik ve amel faktörlerinin de dikkate alındığı, hem nahiv (cümle bilgisi) hem de sarf (kelime bilgisi) odaklı faaliyetlerde açık bir şekilde görülmektedir.

Bu bağlamda bildiride, din bilimleri bünyesinde değerlendirilen Arap gramerinin kavramsallaştırılma süreci ve bu süreçte dikkate alınan faktörlerin etkisi üzerinde durulup bir nevi kavram-kültür ilişkisinin arkaplanı izah edilmeye çalışılacaktır.