VAN İLİNDE DOĞAL OLARAK YETİŞEN Iris spuria L. subsp. musulmanicaTÜRÜNÜN MORFOLOJİK-MOLEKÜLER KARAKTERİZASYONU ve SÜSBİTKİSİ ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri (Dr), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET NURİ ÇAVUŞOĞLU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Nalan Türkoğlu
Eş Danışman: Çeknas Erdinç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Van ilinde doğal olarak yetişen Iris spuria L. subsp. musulmanica türünün morfolojik - moleküler karakterizasyonu ve süs bitkisi özellikleri belirlenmiştir. Türün yayılış gösterdiği 5 farklı lokasyonda gelişme periyoduna bağlı olarak farklı dönemlerde ziyaret edilmiştir. Bu popülasyonları en iyi temsil edecek şekilde ve popülasyonlara zarar vermeden 60 adet bitki örneği metoda uygun olarak toplanmıştır. Aynı zamanda Iris spuria L. subsp. musulmanica türü ile genetik yakınlıklarını belirlemek amacıyla Iris sari, Iris pseucaucasica ve kültür çeşidi olan Iris germenica türleri kullanılmıştır. Morfolojik karakterizasyon için UPOV kriterleri dikkate alınarak 25 adet morfolojik özellik incelenmiştir. Moleküler karakterizasyon için ise net ve okunabilir bant veren 11 ISSR primerine ait veriler kullanılmıştır. Morfolojik karakterizasyonda Öklid, moleküler karakterizasyonda ise Jaccard benzerlik indeksleri kullanılarak dendogram ve 2 boyutlu ölçeklendirmeler oluşturulmuş ve aksesyonlar arasındaki akrabalık ilişkileri tespit edilmiştir. Elde edilen veriler sonucunda morfolojik olarak birbirine en yakın 12.62 öklid katsayısı ile Erçek bölgesinden toplanan E4-E5 aksesyon çifti olmuştur. Birbirine en uzak aksesyon çifti ise 972.34 öklid katsayısı ile Göllü lokasyonunda toplanan G11 ve Akgöl bölgesinde toplanan A8 aksesyonu olmuştur. Moleküler olarak birbirine an yakın aksesyon çifti 0.87 Jaccard katsayısı ile aynı lokasyonda toplanan D3-D1aksesyonları olmuştur. Birbirinde en uzak türler ise 0.04 Jaccard katsayı ile Erçek loakasyonunda toplanan Iris spuria L. subsp. musulmanica aksesyonu (E2) ve Iris pseucaucasica (İP3) türü arasında olmuştur. Kullanılan 67 aksesyon içerisinde tamamı polimorfik olmak üzere toplam 58 bant tespit edilmiştir. Polimorfizm bilgi içeriğinin (PIC) ortalama değeri 0.75, ortalama polimorfik bant sayısı 5.7 ve polimorfizm oranı %100 bulunmuştur. Süs bitkisi olarak Göllü ve Tutmaç lokasyonunda bulunan Iris spuria L. subsp. musulmanica aksesyonlarının yüksek boylu olması, çiçek sapının kalın olması, boğum sayısının az olması ve boğum arasının uzun olması sebebiyle kesme çiçek yetiştiriciliğine uygun görülmüştür. Akgöl lokasyonundaki aksesyonların kısa boyu, büyük çiçeği, büyük çiçek çapı ve yüksek boğum sayısıyla dış mekanlarda zemin örtücü olarak değerlendirilmesi önemli görülmektedir.