Hakkâri yöresinde doğal olarak yetişen yabani asma (Vitis vinifera L. ssp. silvestris) genotiplerinin ve bazı yerel üzüm çeşitlerinin ampelografik ve moleküler karakterizasyonu

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUNCER ARSLAN

Danışman: Adnan Doğan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, Hakkâri yöresinde kendiliğinden yetişen yabani asma genotiplerini, uluslararası normlara göre tanımlamak, fenotipik özellikler ve moleküler markörler yardımıyla yabani ile kültür asmaları arasındaki genetik akrabalık düzeylerini belirlemek ve yöre asma gen potansiyelini ortaya koymak amacıyla, 2019-2021 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırma yörede kendiliğinden yetişen 55 adet yabani asma genotipi, yörede yetiştirilen 12 yerel üzüm çeşidi, Türkiye geneli yetiştirilen 3 adet ulusal çeşit (Cardinal, Hatun Parmağı, Royal) ve 2 adet Amerikan asma anacı (110 R, 420 A) olmak üzere toplamda 72 örnek üzerinde yürütülmüştür. Yabani asma (Vitis vinifera L. subsp sylvestris (C.C. Gmel.) genotiplerine ait çubuk, yaprak, çiçek, salkım, tane ve çekirdek gibi tüm amplerografik özellikler "IBPGR" Uluslararası Bitki Genetik Kaynakları Kurulu tarafından oluşturulan "Üzüm Tanımlayıcıları" metoduna göre belirlenmiştir. Tüm örneklerin dahil olduğu çalışmanın genetik kısmında, iPBS markörlerinden en iyi sonuç veren primerler seçilerek kullanılmıştır. Genetik yakınlık için yapılan filogenetik analizlerde toplamda 101 bant elde edilmiş olup bu bantların 68 adetinin polimorfik olduğu belirlenmiştir. Çalışma bölgesi, asma popülasyonu bakımından oldukça zengindir. Fakat çalışma alanı terör nedeniyle güvenlik bölgesi ilan edildiğinden çalışmalarda zorluklar yaşanmıştır. Hakkâri yöresi bağcılık için bakir olup birçok çalışma yapma potansiyeline sahiptir. Yörede bulunan üzüm potansiyelinin zor bölge şartlarına rağmen belirlenerek ülkemiz ve dünya literatürüne kazandırılmasını önemli bir kazanım olarak görmekteyiz.