15-16. Yüzyıl Divanlarında Işık İmgesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hülya Boz
Danışman: Murat Keklik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Işık hem görünen hem de varlıkların görünmesini sağlayan enerjinin adıdır. İnsanoğlu, çağlardan beri ışığa önem vermiştir. Doğal aydınlatma kaynakları olan yıldızlar, güneş ve ay insanlar için büyük önem arz etmiştir. Zamanla insanlar, ışığın nimetlerinden daha iyi yararlanmak ve gecenin karanlığını da gündüz gibi aydınlık yapmak amacıyla uğraşlar vermiş ve yapay aydınlatma araçlarını elde etmişlerdir. İnsana ışığı sunan bu doğal kaynaklar ve yapay araçlar insan nazarında oldukça kıymetlenmiş ve toplumsal manada ışık birçok alanda önemli bir değer hâline gelmiştir. Klasik Türk şiirinde de konuların ele alınışında en önemli ilham ve gözlem kaynaklarından biri ışıktır. Günün ilk vakitlerinde gökte beliren kızıllıktan ay ve yıldızların çıkmasına, elde taşınan meşalelerden her ortamı ışıklandıran mumlara, sevgilide aydınlıkla bütünleşmiş güzellik unsurlarından memduhun aydınlıklarla dile getirilmiş özelliklerine, ışığın cisimlere yansımasından dini kaynaklarda ışığın işlenişine varıncaya kadar maddi ve manevi birçok durumun anlatılışında ışığa, ışık kaynaklarına, ışıkla ilgili dini ve toplumsal inançlara değinilmiştir. Işık bir imge olarak değerlendirmiş, ışıkla ilgili teşbih ilgileri kurulmuş, beyitlerde ele alınan pek çok konuya aydınlık-karanlık tezatlığında bakılmıştır. Bu çalışmada 15 ve 16. yüzyılın önde gelen şairlerinden seçilmiş on beş divandan hareketle şairlerin şiirlerinde ışık imgesine yükledikleri anlamların ve ışıkla ilgili önem teşkil eden hemen her unsuru şiirlerinde nasıl işlediklerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma yapılırken yüzyılın önde gelen şairlerinin divanları taranmış, ilgili beyitler tespit edilip konuyu açıklamada emsal olacağı düşünülen örnekler seçilmiş, konu başlık ve alt başlıkları ile ilgili ön bilgiler verilmiş ve örnek beyitlerin açıklanması ile çalışma tamamlanmıştır.