ZERNEK BARAJ GÖLÜ (GÜRPINAR/VAN, TÜRKİYE)’NDEKİ MİKROPLASTİK KİRLİLİĞİNİN ARAŞTIRILMASINDA İSTİLACI ZEBRA MİDYELERİN (Dreissena polymorpha, PALLAS 1771) BİYOİNDİKATÖR TÜR OLARAK KULLANILMASI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Su Ürünleri (Yl) (Tezli), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Remzi AYHAN
Danışman: Ataman Altuğ Atıcı
Özet:
Bu çalışma, zebra midyelerin (Dreissena polymorpha) beslenme özelliğinden yararlanarak, Zernek Baraj Gölü’ndeki mikroplastik (MP) kirliliğini belirlemede zebra midyelerin yaşadığı baraj gölüne yönelik biyolojik gösterge aracı olarak kullanılabilmesini amaçlamıştır.
Mikroplastik analizi için örneklenen zebra midyelerin yumuşak dokuları çıkartılarak potasyum hidroksit (KOH) çözeltisi eklenmiştir. Elde edilen organik çözelti filtre edilmiş ve filtre kağıtları mikroskop altında incelenmiştir. Midyelerde ortalama±standart sapma (min.-maks.) değerleri kabuk uzunlukları, kabuk yükseklikleri, kabuk genişlikleri ve yumuşak doku ağırlıkları için sırasıyla 3.09±0.27 (2.57-3.72) cm, 1.92±0.29 (1.44-2.91) cm, 1.44±0.21 (1.00-1.90) cm ve 1.16±0.62 (0.25-3.15) g olarak hesaplanmıştır. Midye örneklerinin tamamında yumuşak dokuların mikroplastik ile kontamine olduğu belirlenmiştir. Tüm örneklerde toplam 213 adet mikroplastik sayılırken, mikroplastik miktarı ortalama 3.55±1.05 (1-6) MP/birey ve 3.85±1.99 (0.94-9.00) MP/g olarak belirlenmiştir. Tespit edilen mikroplastiklerden baskın olanların özellikleri lif tipinde (%77.0), 0.5-1.0 mm arasındaki boyutta (%26.0), ince uzun şekilde (%55.0) ve mavi renkte (%69.0) olmuştur. Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi (FTIR) ile tanımlanan polimerler baskın olarak polipropilendir (PP).
Bu çalışma ile istilacı zebra midyelerin Zernek Baraj Gölü’nde mikroplastik ile kontamine oldukları ilk kez tespit edilmiştir. Çalışma Zernek Baraj Gölü’nün yer aldığı Van Gölü Havzası’nda da zebra midyeler ile ilişkili olarak ilk mikroplastik çalışmasıdır. Zernek Baraj Gölü’ndeki zebra midyelerde mikroplastiklerin ilk kez tespit edilmesi, bu midyelerin baraj suyundaki mikroplastikleri aldığını, istilacı tür olmasına rağmen Zernek Baraj Gölü’ndeki mikroplastiklerin izlenmesinde yararlı bir biyolojik gösterge aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Zernek Baraj Gölü’nde zebra midyeler aracılığıyla belirlenen mikroplastiklerin ilişkili olduğu plastik atıklara yönelik çeşitli önlemlerin alınması sadece D. polymorpha türü için değil, aynı zamanda baraj gölünde doğal olarak yaşayan balık türleri ile alabalık yetiştiriciliği için de önemlidir.