Karaağaç-Ermişler Köyü civarı (KD Van) evaporitli çökellerin sedimantolojisi, mineralojisi ve petrografisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DENİZ GÖKMEN
Danışman: Pelin Güngör Yeşilova
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Orta-Geç Miyosen'de Neotetisin kapanmasına bağlı olarak gelişen regresyonların etkisiyle eski deniz sahasının yerini alan birçok gölsel alanlarda sedimantasyon başlayarak evaporitler (sülfatlar ve tuzlu birimler), ile birlikte akarsu malzemeleri birikmiştir. Bu dönemdeki sıkışma rejimi altında oluşan ve büyük ölçüde deformasyona uğrayan karasal havzalardan biride Doğu Anadolu'daki Van'ın kuzeydoğu kesimlerinde bulunan ve çalışma alanının tabanını oluşturan, flüvyal ve gölsel (Koluz Üyesi) malzemelerden oluşan Kurtdeliği Formasyonudur. Bu akarsuların oluşturduğu alüvyonal yelpazeler zaman zaman göl sularının etkisi altında kalarak yelpaze deltası şekline bürünmüşlerdir. Şimdiye kadar yapılan çalışmalarda Kurtdeliği Formasyonu'nun jipsli birimleri Koluz üyesi olarak ayrılmış ancak bu üyenin jipsli birimlerinin fasiyes ayrımı, oluşum koşulları (sıcaklık, basınç, tuzluluk, su kimyası, Eh, pH, bakteri etkinliği gibi), diyajenetik gelişimi, hangi karasal evaporitik ortam (kıta içi sabka, playa gölü, salina) içerisinde depolandığı, havza derinlik değişimleri ve havzadaki evaporitlerin oluşum aşamaları incelenmemiştir. Tüm bunlara bağlı olarak bu çalışma ile Orta-Üst Miyosen yaşlı Kurtdeliği Formasyonu Koluz üyesi içerisindeki jipsli birimlerin sedimantolojik-mineralojik-petrografik özellikleri incelenerek, bu birimlerin diyajenetik aşamaları ve süreçleri, depolanma şartları ile modeli ve çalışma alanını oluşturan birimlerin Orta-Geç Miyosen'den günümüze kadar geçirdiği paleocoğrafik evrim üzerine odaklanılmıştır. Sonuç olarak; genellikle jips ağırlıklı, karbonatlar ve kırıntılılarla birlikte arakatkılı ve yer yer ardalanmalar şeklinde izlenen Koluz üyesinde, iklimsel değişimler ile birlikte tektonizmanında etkin olduğu süreçte, evaporitik bir playa gölünü karekterize eden bazı litofasiyesler ayırtlanmıştır. Bu litofasiyesler tabandan tavana doğru; 1) arenitik birincil jips 2) yer yer kümesteli dokulu ve traverten blokları içeren killi-kumlu karbonatlı masiv jips ile çamurtaşlı selenitik jips ardalanması, 3) karbonatlı yumrulu-breşik jips ile satin spar jips damarları içeren çamurtaşı 4) killi-kumlu ışınsal jips, 5) karbonatlı laminalı-bantlı jips ile satin spar jips damarları içeren çamurtaşı 6) marnlı masiv ikincil jips ve killi-kumlu selenitik jips 7) satin spar jips damarları içeren çamurtaşı şeklinde sıralanmıştır. Bu litofasiyeslerin istif içerisinde birkaç kez tekrarlanması, tektonizmaya, mevsimsel şartlara, sellenmelere, tuzluluğa, havzanın su seviyesinin alçalıp-yükselmesine bağlı olarak gelişmiştir. Bunlarla beraber litofasiyeslerin petrografik ve mineralojik incelemelerinde; alabastrin-porfiroblastik doku, porfiroblastik jipsler içerisindeki anhidrit kalıntıları, mozaik doku, mikro çatlaklara ve boşluklara yerleşmiş satin spar jipsler, tabuler-merceksi birincil jipsler, zonlu yapılar, killeşmeler (illit, saponit gibi) ve geç diyajenetik evrede oluşan karbonatlaşmalar (dolomit, kalsit) ile sölestin minerali gözlenmiştir. Tüm bu sedimantolojik, petrografik ve mineralojik incelemelere göre, Koluz Üyesi birincil jips ve anhidirtlerinin geçici bir playa gölünde çökeldiği, erken diyajenetik evrede dehidrasyona ve geç diyajenetik evrede hidrasyon-rehidrasyona uğrayarak ikincil jipslere dönüştüğü, bu ikincil jipslerinde sölestin, karbonat ve kil mineralleri tarafından ornatıldığı anlaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Diyajenez, Jips, Koluz üyesi, Kurtdeliği formasyonu, Sedimantoloji