DİYARBAKIR KENTİNDE İŞ VE TİCARET ALANLARININ GELİŞİMİ VE İŞLEVSEL ÖZELLİKLERİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya (Dr), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mehmet Sami ZÜMRÜT
Danışman: Mehmet Zeydin Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Diyarbakır'ın dört merkez ilçesindeki iş ve ticaret alanlarının gelişimi, dağılışı ve işlevsel özelliklerinin mevcut durumunun nelerden etkilendiği ve neleri etkilediği ortaya konulmaktadır. Bu çalışma uygulamalı bir alan araştırması olup karma (nitel ve nicel) veri toplama yönteminden faydalanılmıştır. Bu doğrultuda detaylı bir literatür taraması yapılmış, işletmeciler ile kentin gelişiminden haberdar olan 60 denekle mülakat gerçekleştirilmiş; işletmecilere 451, tüketicilere 400 anket uygulanarak çıkan veriler derlenmiş, nitel veriler Maxqda programında, nicel veriler ise SPSS programında analiz edilmiş; sonuçları grafik, diyagram ve tablolar hâlinde somutlaştırılmıştır. Diyarbakır, Yukarı Mezopotamya'da bulunan tarihî bir kenttir. İlk Çağ'dan beri Mezopotamya ile Anadolu arasında yapılan ticaretin önemli bir kavşağı konumundadır. Kent, tarih boyunca çevresi için önemli bir idari ve ekonomik merkez olarak ön plana çıkarken özellikle Dicle Nehri üzerinde "kelekler" ile yapılan ticaret ile önemini 1900'lü yılların başına kadar sürdürmüştür. Kentte iş ve ticaret alanları; 1894, 1914, 1925 ve 2016 yıllarında iç karışıklık sonucu büyük zemin kaybetmiştir. Bu karışıklıklar sonrası sermaye ve mekânlar el değiştirmiş ve kent ekonomik olarak gerilemiştir. Diyarbakır, 1990'lı yıllara kadar çevresi için bir tarım ürünleri pazarı konumundayken köyden kente yaşanan göç hareketleri ile kalabalıklaşıp geniş alanlara yayılmış; artan nüfus perakende satışa dayalı ticareti artırmıştır. Bu süreçten sonra kentte üretimi ve ticareti artırmak için çeşitli girişimler başlamış, küçük sanayi siteleri ile organize sanayi siteleri kurulmuştur. Bunları yeraltı çarşıları, alışveriş merkezleri, oto galeriler, toptancı siteleri, tekstil OSB ve iş merkezleri takip etmiştir. Çeşitlenen iş ve ticaret alanlarının kentte bir düzen içinde konumlanması için mekân planlamalarına odaklanmak gerekmektedir. Diyarbakır'da kent planlamaları güvenlik ve siyasi kargaşa yüzünden başarılı olunmamaktadır. Kentte ticari koordinasyonu sağlamakla görevli yerel yönetim, merkezi hükümet, ticari kuruluşlar, meslek odaları ve sendikalar arasında bir uyumun olmaması iş ve ticaret alanının büyük problemlerinden biridir. 2020 yılından itibaren tüm dünyada ticareti olumsuz etkileyen covid-19 salgını Diyarbakır'daki işletmeleri de olumsuz etkilemiştir.