Geleneksel El Sanatları'nın Yaşatılmasında Olgunlaşma Enstitüleri'nin Yeri: Güneydoğu Anadolu Örneği (Diyarbakır, Gaziantep, Mardin, Siirt)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi (Yl) (Tezli), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞARA AKINCI
Danışman: Gülsen Baş Terzioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Güneydoğu Anadolu Bölgesi, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış; sahip olduğu kültürel birikim, geleneksel el sanatlarının çeşitliliği ve zenginliğini ortaya çıkarmıştır. Bölgenin önemli kültür merkezleri arasında yer alan Diyarbakır, Mardin, Siirt ve Gaziantep; stratejik konumları, köklü tarihleri ve kültürel dokularıyla geleneksel üretim biçimlerinin bugünlere ulaşmasında belirleyici rol oynamıştır. Bu şehirlerdeki Olgunlaşma Enstitüleri ise, yüzyıllardır süregelen el sanatı geleneklerini hem koruyan hem de çağın koşullarına uyarlayarak yaşatan kurumsal yapılardır. Geleneksel el sanatlarının eğitimi, üretimi, arşivlenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması noktasında önemli bir misyon üstlenen bu enstitüler, bölgedeki kültürel kimliğin yaşatılmasına da doğrudan katkı sağlamaktadır. Bu çalışma kapsamında, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan Olgunlaşma Enstitüleri'nin geleneksel el sanatlarının korunması ve yaşatılmasındaki rolleri araştırılmış; yürüttükleri eğitim faaliyetleri, üretim süreçleri ve kültürel mirasa yönelik çalışmalar incelenmiştir. Araştırmanın temel amacı, Diyarbakır, Mardin, Siirt ve Gaziantep Olgunlaşma Enstitülerinde yaşatılan geleneksel el sanatlarını belirlemek, bu sanatların sürdürülebilirliğini sağlayan uygulamaları tespit etmek ve bölgesel kültürel etkileşimin el sanatlarına yansımalarını ortaya koymaktır. Çalışma, ilgili enstitülerin yerinde gözlemlenmesi, arşivlerinin taranması, alan uzmanları ve usta öğreticilerle yapılan görüşmeler doğrultusunda Sanat Tarihi ve Halk Bilimi araştırma yöntemlerine uygun şekilde hazırlanmıştır. İncelenen bulgular; telkâri, bakırcılık, dokumacılık, taş işçiliği, oyacılık, keten ve ipek üretimi gibi geleneksel el sanatlarının enstitülerde hem teknik hem de estetik açıdan yeniden ele alındığını göstermektedir. Ayrıca her bir ilin kendine özgü motif, teknik ve malzeme kullanımının kurumsal eğitimle desteklenerek yaşatıldığı tespit edilmiştir. Çalışma metin, çizim, tablo, fotoğraf ve haritalarla zenginleştirilmiş; bölgeye özgü el sanatlarının bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Hazırlanan bu tezin, başta geleneksel el sanatları araştırmaları olmak üzere Olgunlaşma Enstitüleri'nin kültürel mirasın korunmasındaki yeri üzerine yapılacak çalışmalara katkı sunması beklenmektedir.