Ortaokul öğrencilerinde dijital bağımlılığın siber zorbalık ve siber mağduriyet ile ilişkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (Yl) (Tezli) (Atatürk Ün.ortak), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PERVİN ÇETİN
Danışman: Çetin Güler
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Teknolojik araçlar doğru kullanıldığında hayatı kolaylaştırsa da, bilinçsiz kullanımı özellikle çocuklarda dijital bağımlılık, siber zorbalık ve siber mağduriyet gibi olumsuz etkileri beraberinde getirebilmektedir. Bu çalışmada, ortaokul öğrencilerinin dijital bağımlılık, siber zorbalık ve siber mağduriyet düzeylerinin belirlenmesi ve bunlar arasındaki ilişkilerin saptanması amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023/2024 eğitim-öğretim yılında Van ili merkez ilçelerinde yer alan altı ortaokuldaki 1828 öğrenci oluşturmuştur. Çalışmada, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli uygulanmıştır. Veri toplama aracı olarak "Kişisel Bilgi Formu", "Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri- II" ve "Çocuklar için Dijital Bağımlılık Ölçeği" kullanılmıştır. Veriler SPSS 26.0 programı ile analiz edilmiştir. Yapılan analizde verilerin normal dağıldığı görülmüş, bu nedenle parametrik testler kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, öğrencilerin cinsiyet, yaş, sınıf kademesi ve günlük dijital ortam kullanım süresi gibi demografik özelliklerinin dijital bağımlılık, siber zorbalık ve siber mağduriyet düzeyleri üzerinde anlamlı etkileri olduğunu göstermiştir. Ebeveynlerin çalışma durumuyla bir ilişki saptanmazken, baba eğitim düzeyinin siber zorbalıkla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Dijital cihazlardan tabletin dijital bağımlılığı, telefonun ise siber zorbalığı artırdığı görülmüştür. Sosyal medya, oyun, alışveriş, eğitim/araştırma ve eğlence amaçlı dijital ortam kullanımları hem dijital bağımlılık hem de siber zorbalık/mağduriyet riskini yükseltirken, iletişim amaçlı kullanım yalnızca siber zorbalık ve siber mağduriyetle ilişkilendirilmiştir. Öğrencilerin dijital bağımlılık, siber zorbalık ve siber mağduriyet düzeyleri genel olarak düşük bulunmuştur. Ayrıca dijital bağımlılığın, siber zorbalık ve siber mağduriyeti anlamlı olarak yordadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte siber zorbalık ile siber mağduriyet düzeyleri arasında orta derecede, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen bulgular tartışılarak öneriler sunulmuştur.