Tarih ve folklor bağlamında Seyyid Sıbğatullah Arvasî
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı (Yl) (Tezli), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN İNAN
Danışman: Metin Eren
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyada, toplumların maddî ve manevî yükselmelerini sağlayan en önemli unsurlardan biri ilimdir. Bu nedenle inanç konusunda İslam dini, ilme ve ilim adamlarına büyük önem vermiştir. İslamiyet'in Anadolu'da yayılması ile birlikte tasavvuf ve tarikatların etkisiyle birçok evliya, âlim yetişmiştir. Bu çalışmaya konu olan Seyyid Sıbğatullah Arvasî, Osmanlı son dönem âlim ve velilerindendir. M.1779? (H.1194?) yılında Van-Bahçesaray (Müküs) ilçesi Arvas Köyü'nde dünyaya gelmiştir. Hakkâri'de yaşamış olan büyük âlim ve evliya Seyyid Tâhâ'nın talebelerindendir. Popüler tasavvufi anlayışta önemli makamlardan olan "Gavsiyet" makamı nispet edilen Seyyid Sıbğatullah Arvasî, müridleri arasında ve yaşadığı coğrafya çevresinde "Gavs-ı Hizanî" veya "Gavs" lakaplarıyla meşhur olmuştur. Hz. Muhammed'in soyundan gelmiş olup seyyiddir. Aynı zamanda nüfuzlu ailelerden "Arvasî" ailesine mensuptur. Seyyid Sıbğatullah, tasavvuf ve medrese eğitimine Hakkâri'de başlamış ve Van'da tamamlamıştır. Sonrasında icazet alarak, Bitlis-Hizan köylerinde dini bilgiyi merkeze alan dersler vermiştir. M.1870 (H.1287) senesinde vefat eden Seyyid Sıbğatullah Arvasî'nin Bitlis ilinin Hizan ilçesine bağlı Gayda Köyü'ndedir. Bu çalışmanın amacı, öncelikle Bitlis çevresinden başlamak üzere etkisi Anadolu'ya yayılan Seyyid Sıbğatullah Arvasî'yi tarih ve folklor bağlamında incelemektir. Sıbğatullah Arvasî'nin hayatı ve tasavvufi görüşleri ile ilgili çalışmalar yapılmış olmakla birlikte, halk bilimi çerçevesinde menkıbeleri ve bir ziyaret yeri olan türbesi etrafında detaylı bir inceleme yapılmamıştır. "Minah" adlı eseri ile birlikte menkıbe ve kerametleri tespit edilmiş ve halk bilim bağlamında değerlendirilmiştir. Seyyid Sıbğatullah Arvasî ile ilgili olarak İslam ve tasavvuf ilişkisi ve tarikatlar, Nakşibendî ve bağlı Halidî kolu hakkında da bilgi verilmiştir. Arvasî'nin hayatı, eğitimi, ailesi, tasavvuf anlayışı, Minah adlı eser ve hakkında anlatılan menkıbeler ve menkıbelerdeki keramet motifleri örneklerle açıklanacaktır. Toplum üzerinde bıraktığı etki, türbesi etrafındaki uygulamalar, hakkındaki duygu ve düşünceler yorumlanarak mülakat şeklinde eklenecektir.