Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği (Dr), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜLKER CEM KAPLAN
Danışman: Ali Özvan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Van ili depremlerin sıklıkla gözlendiği şehirlerimizden biridir. Çalışma sonucunda Van Bölgesi için olası bir Mw>7 büyüklüğündeki bir depremde kanalizasyon sisteminde meydana gelebilecek hasarların konumsal ve yapısal hasarların modellenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada çıkan sonuçlar ile, Türkiye geneli için kanalizasyon sistemleri deprem afet raporu, diğer bölgeler için de örnek oluşturması planlanmıştır. Bu kapsamda, 6m uzunlukta seçilen beton, duktil ve koruge borular modellenerek 6m x 8m x 8m boyutlarında, seçilen bölgenin materyal özelliklerini taşıyan, ayrıca modellenmiş toprak hacminin içine -2m -4m ve -6m de olacak şekilde yerleştirilmişlerdir. Sonrasında borular üzerine etkiyen toprak yükleri ve 2011 yılında Van'da meydana gelen depremin verileri kullanılarak oluşturulan dinamik kuvvetler uygulanmıştır. Çıkan analiz sonuçlarına göre boruların gömülme derinlikleri artıkça deprem sırasında üzerlerinde oluşan hasar miktarlarının da artığı belirlenmiştir. Bunun temel nedeni, derinliğin artması ile birlikte boru üzerindeki kütle de artış göstermektedir. Artan kütle ile borular yer değiştirmeye daha fazla mukavemet gösterip üzerlerinde biriken enerji artmaktadır ve bu enerji; gerilme ardından da deformasyon olarak ortaya çıkmaktadır. Boru tipleri irdelendiğinde ise deprem kuvvetiyle başa çıkma konusunda en az rijitliğe sahip koruge boru, performans açısından daha başarılı olmuştur. Rijitlik düşük olması sebebiyle yüksek miktarda esneyerek, en yüksek yer değiştirmeler koruge boruda kaydedilmiştir. Yine en yüksek gerilme değerleri de bu boru tipinde hesaplanmıştır. Gerilme değerlerinin yüksek çıkmasına karşın malzeme dayanım limitlerine oranla diğer boru tiplerine kıyasla daha başarılı bir performans ortaya koymuştur. En yüksek rijitlikteki beton boru ise tam tersi bir davranış ortaya koymaktadır. Bu da bize birkez daha deprem kuvvetleri gibi yüksek dinamik kuvvetler ile başa çıkmada kullanılan malzemenin dayanım limitinin ve esneklik yeteneğinin çok önemli faktör olduğunu ortaya koymuştur. Oluşturulan duyarlılık ve hasar görebilirlik haritalarına bağlı olarak, Van Gölü'ne yakın kesimlerde yer alan İskele Mahallesi ve Edremit ilçe sınırlarının kuzey kesimlerinde yer alan kanalizasyon sistemleri yüksek risk altındadır. En önemlisi kentleşmenin en yoğun olduğu İpekyolu ilçesinin batı kesimleri, Tuşba ilçesinin güney kesimleri ile Edremit ilçesinin kuzeydoğu alanları ise yüksek risk altında olup, bu alanlar toplam kanalizasyon alt yapısının %39'unu oluşturmaktadır. Çalışmada uygulanan yöntem deprem esnasında gelişen deformasyonlara karşı güvenilir ve doğru bilgilerin elde edilmesine imkân tanımıştır. Bu bağlamda üretilen duyarlılık modeli ile hasar görebilirlik analizi, özellikle yüksek duyarlı alanlarda, alt yapı borularının depremden önce yapılacak olan uygulamaların çok daha düzenli ve planlı bir şekilde yürütülmesinde önemli rolleri olacaktır.