Güneydoğu Anadolu'daki İslam mimarisinde renkli taşın süsleme amaçlı kullanımı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MESUT GÜL
Danışman: Gülsen Baş Terzioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Güneydoğu Anadolu Bölgesi Mezopotamya ile Anadolu arasında bağlantı sağlayan önemli stratejik konumu nedeniyle her dönemde önemli bir bölge niteliği taşımıştır. Anadolu'nun İslam kültürüyle en erken karşılaşan bölge, 7. yüzyılda başlayan bu süreçte farklı siyasi güçlerin hâkimiyeti altında kalmıştır. 11. yüzyılda gerçekleşen Türk hâkimiyeti ve 16. Yüzyılda tamamen Osmanlıların etkisi altına giren Güneydoğu, bu etkilerin ışığı altında çeşitli görünümler sunan kültürel bir çevre oluşturulmuştur. "Güneydoğu Anadolu'daki İslam Mimarisinde Renkli Taşın Süsleme Amaçlı Kullanımı" ismini taşıyan araştırmada, bölgede 12.-20. yüzyıllar arasında inşa edilen 76 yapı incelenmiştir. Tez kapsamında incelenen yapılarda farklı süsleme ve tekniklerde uygulanan renkli taş işçiliği, bölgenin kültür çeşitliliğini de büyük ölçüde yansıtmaktadır. Güneydoğu Anadolu'da İslam dönemi mimari süsleme anlayışı, her dönemde değişik etkenlere bağlı olarak farklı üslup gelişimleri izlemiştir. Artuklu, Eyyubi, Memluklu, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemlerinde yoğunlaşan renkli taş işçiliği cami, medrese, türbe, mescit, han, hamam, çeşme gibi değişik yapı tipleri üzerinde karşımıza çıkmaktadır. Cami, İslam mimarisinin odak noktasını oluşturmakta olan yapı olarak en yoğun renkli taş süslemelerinin kullanıldığı yapı konumundadır. Bölgede geleneksel yapı malzemesi farklılık göstermektedir. Genellikle kalkerin türleri ana yapı malzemesi iken, Diyarbakır'da farklı olarak bazalt kullanılmaktadır. Teknikler, coğrafi etkene bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Kullanılan tekniklerde geleneksel uygulamaları devam ettirmektedir. Osmanlı döneminde, Güneydoğu Anadolu Bölgesi içinde Osmanlı kimliğini güçlü yansıtan örnekler inşa edilmiştir. Yapılarda mimari anlamda Osmanlı baskın iken, süslemede bölgedeki kültürlerin sanat anlayışlarının bir araya getirilmesiyle oluşturulan süsleme repertuarı Osmanlı döneminde de kullanılmaya devam edilmiştir.