Fasulye Mutasyon Islahında Bazı Mutajenlerin ve Priming Uygulamalarının Etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri (Dr), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Haydar BALCI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Suat Şensoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tohumlara mutajenik uygulamalar sonrasında çeşitli hasarlanmalar meydana gelebilmekte ve dolayısı ile çimlenme ve çıkışlarda problemler oluşmaktadır. Mutajen uygulamalarının olumsuz etkilerini en aza indirmek amacıyla fasulye (Phaseolus vulgaris L. Gina cv.) tohumlarına mutasyon uygulamaları öncesinde hümidifikasyon (H) ve hümidifikasyon + neem yağı (HN) priming uygulamalarının etkileri araştırılmıştır. Priming uygulamaları sonrasında, tohumlara mutasyon işleminde Gama ışını kaynağı Cobalt 60 cihazı ile radyasyon (120 Gy) ve yine mutasyon işlemlerinde EMS'nin (Etil Metan Sülfonat) üç farklı dozu (30, 40 ve 50 mM) uygulanmıştır. Priming ve mutasyon içeren 15 uygulama, 3 tekerrürlü tesadüf parselleri deneme deseninde 2 jenerasyon karşılaştırılmıştır. Üçüncü jenerasyonda seçilmiş 98 hat, kontrol bitkileriyle karşılaştırılmıştır. M1 jenerasyonu bitkilerinde H ve HN uygulamaları fasulye ortalama fide çıkış sürelerinin kısalmasına neden olmuştur. Bakla sayıları ve dane sayıları bakımından EMS2 (40mM) uygulamasının kontrol grubuna göre H ve HN priming uygulamalarının bakla sayısını % 56 oranında, dane sayısını da % 88 oranında artırdığı gözlenmiştir. M2 jenerasyonu bitkilerinde HN priming uygulamaları gövde çapı üzerinde düşüşlere neden olmuştur. M2 jenerasyonu bitkileri bakla boyu ve bakla eninde priming ve mutasyon uygulamaları interaksiyonu bakımından önemli farklar tespit edilmiştir. Ayrıca, M2 jenerasyonu bitkilerinde EMS mutasyon uygulamalarının bakla ağırlıklarını düşürdüğü saptanmıştır. Bakla sayısı ve dane sayısı bakımından M2 jenerasyonu bitkilerinde en düşük değerler EMS1 (30mM) mutajeni uygulamasından elde edilirken, en yüksek değerler EMS2 mutajeni uygulamasından elde edildiği; toplam dane ağırlıklarına bakıldığında en düşük değer kontrol EMS1 uygulamasından elde edildiği; mutasyon uygulamalarının, tohumların bin dane ağırlıkları üzerinde azalmalara neden olduğu gözlenmiştir. Seçilmiş 98 hattın karşılaştırıldığı M3 jenerasyonunda ise bitki boyu, bakla boyu, bakla eni, bakla ağırlığı, bakla sayısı, toplam dane sayısı, toplam dane ağırlıkları, taze fasulye verimi ve kuru fasulye verimi bakımından kontrol grubundan belirgin olarak çok sayıda farklı hatlar tespit edilmiştir. İleriki jenerasyonlarda verim ve kalite özellikleri bakımından ön plana çıkan hatların mikro ve makro verim denemelerine tabi tutulması ve morfolojik ve moleküler farklılıklarının belirlenmesi faydalı olacaktır.