Nebati ve Divanı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı (Dr), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ruken Karaduman
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ömer Demirbağ
Danışman: Rahmi Tekin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:19. yüzyıl Azeri sahasının önemli şairlerinden olan Seyyid Ebul-Kasım Nebâtî, hem klasik Türk edebiyatı hem de Âşık tarzı halk şiiri tarzında yazdığı manzumeleri ile tanınır. Bunun yanı sıra Nimetullâhî tarikatine intisap ederek, tarikatinin öğretilerini yaymak için çevresine müritler toplamış olan şair, sûfî bir kimliğe sahiptir. Şiirlerinde Mecnûn, Mecnûnşâh, Hançobânî ve Nebâtî mahlaslarını kullanmaktadır. İyi bir eğitim alan Nebâtî Türkçe, Farsça, Arapça ve Tatçayı iyi bilir ve bu dilleri kullanarak mülemma tarzında şiirler de kaleme alır. Kullanılan nazım türleri yönüyle oldukça çeşitli olan Nebâtî Divânı'nda gazel, kaside, rubai, tercî-i bent, mesnevi, mülemma, muhammes, müseddes, dübeyt, koşma, geraylı, beşlik gibi nazım şekilleri ile yazılmış toplam 200 Türkçe manzume yer almaktadır. Bu manzumelerde Nebâtî, zaman zaman dini konuları işlemekle beraber, özellikle halk şiiri tarzında yazdığı şiirlerde, beşeri aşk ve kadın güzellikleri gibi temaları optimist bir bakış açısıyla ele alır. Şiirlerinde pek çok yenilik göze çarpmaktadır. Beşlikler kullanması, orijinal mazmunları, dünyevi görüşündeki zıddiyetlerin şiirlerine aksi, iç kafiyelere düşkünlüğü, kafiye olarak seçilen sözcüklerdeki tekrar ve cinasların anlamsal özellikleri, Farsça terkiplerinde araya Türkçe sözcükler katması vb. şairin üslubunun farklı yönlerini oluşturmaktadır. Şiirlerde kullanılan dil oldukça sadedir. Halk deyimlerine ve yöresel söyleyişlere sıkça yer verilir. Nebâtî'nin, duygularını ve dertlerini ifade ederken oldukça samimi olduğu dikkat çeker. Şiirlerinde; Hz. Ali'ye duyduğu derin muhabbet ve saki, meyhane, piyale gibi unsurların çokça tekrarlanması da dikkat çekici özelliklerdir. Anahtar Kelimeler: Nebâtî, Azeri Şiiri, Tahlil, İnceleme, 19. yüzyıl, Nimetullahiyye Tarikati, Kaçar Hanedanlığı