Ehl-i Beyt Ayaklanmalarında Kadın

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları (Yl), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SENA MEYSUN TİMURTAŞ

Danışman: Mehmet Salih Arı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İslam tarihinin ilk asırlarında Ehl-i beyt'e mensup kimi şahısların başlatıp yürüttüğü fakat mevcut siyasi iktidarın hükümranlığına herhangi bir zarar dokundurmayan küçük bazı ayaklanmalara karşın tesiri asırlar boyu süren ve çoğu zaman hasmane duygularla bir sonraki nesle miras olarak aktarılan birçok büyük ayaklanma da meydana gelmiştir. Ehl-i beyt menşeli isyanların başlıcaları kronolojik olarak; Hz. Hüseyin'in büyük bir trajediyle son bulan Kerbela Olayı (61/680), Zeyd b. Ali'nin Emevî Devleti'ne karşı ayaklanması (122/740), ardından Muhammed en-Nefsüzzekiyye ve kardeşi İbrahim b. Abdullah'ın Abbasî Devleti'ne karşı başlatmış oldukları ayaklanma (145/762) ve Hüseyin b. Ali'nin yine Abbasî Devleti'ne yönelik yürüttüğü Fâh vakası (169/786) şeklinde sıralanabilir. Bu itibarla ortaya konulan tez çalışmasıyla; yaşanan büyük ayaklanma ve savaşlarda bir şekilde yer edinmiş kadınların tespiti, ardından hayat hikâyelerinin ve kişiliklerinin kısa bir portresinin aktarımı, sonrasında ise kritik süreçlerde üstlenmiş oldukları görev ve rollerin genel bir panoraması sunulmuştur. İlk dönem İslam tarihi kaynakları incelendiğinde, Ehl-i beyt menşeli isyanlarda kadınların yeri geldiğinde doğrudan, zaman zaman da cephe gerisinden fakat her iki durumda da faal bir biçimde müdahalelerde bulundukları, hatta kimi kez olayların gidişatında kırılma noktalarını gerçekleştirecek kadar mühim bir pozisyon edindikleri tespit edilmiştir. Tüm bunlara ilave olarak meydana gelen ayaklanmalarda erkeklerin soğukkanlılıklarını yitirdikleri anlarda kadınların kışkırtma ve yüreklendirme görevi üstlendikleri, bazen de etkili iletişim yeteneklerini kullanarak uzlaşmacı bir yaklaşımla gidişata ciddi manada yön verdikleri görülmüştür. Anahtar Kelimeler: İslam Tarihi, Ehl-i beyt, Kadın, Kerbela, Muhammed en-Nefsüzzekiyye, Fah.