Van kentinde yer alan doğal ve kültürel değerlere yönelik koruma yaklaşımlarının irdelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI ALMALI
Danışman: Ayşegül Keleş Eriçok
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, Van kent merkezinde yer alan doğal ve kültürel değerlere yönelik koruma yaklaşımlarını, tarihsel süreç içerisinde değişen planlama kararları ve koruma amaçlı imar planları üzerinden bütüncül bir bakış açısıyla incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Van Kalesi ve yakın çevresi ile kent merkezinde bulunan tescilli sivil mimarlık örneklerinin kentsel gelişme süreci içerisindeki konumunu ortaya koymak; bu alanlara yönelik geliştirilen koruma politikalarının planlama sistemi içerisindeki rolünü, etkinliğini ve sürekliliğini değerlendirmektir. Araştırma, Van kentinin Urartular Dönemi'nden günümüze uzanan tarihsel gelişimini, doğal ve kültürel mirasın oluşumu ve dönüşümü bağlamında ele almakta; farklı dönemlerde uygulanan koruma yaklaşımlarının mekânsal yansımalarını analiz etmektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; literatür taraması, tarihsel analiz, belge incelemesi, mekânsal analiz ve alan çalışması yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın temel veri setini; koruma amaçlı imar planları, nazım ve uygulama imar planları, tescil ve koruma kurulu kararları, tarihsel haritalar, arşiv belgeleri ve saha gözlemleri oluşturmaktadır. Tez kapsamında, Van kentinde farklı dönemlerde hazırlanmış koruma amaçlı imar planları ve koruma kararları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; doğal ve kültürel değerlerin korunma düzeyi ile planlama kararları arasındaki ilişki, araştırmacı tarafından geliştirilen değerlendirme matrisi aracılığıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Van kentinde uzun süre koruma yaklaşımlarının ağırlıklı olarak sınır belirleme ve yapılaşma kısıtları üzerinden şekillendiğini; korumanın planlama sürecine bütüncül ve yönlendirici bir unsur olarak yeterince entegre edilemediğini ortaya koymaktadır. Özellikle 2000'li yıllar sonrasında analiz temelli ve alan ölçeğini önceleyen bir koruma anlayışına geçiş çabaları gözlemlense de, uygulama sürecinde kurumsal, mekânsal ve yönetsel sorunların devam ettiği belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, doğal ve kültürel değerlerin kentsel gelişme kararlarıyla bütünleştirilmesini hedefleyen, planlama–koruma ilişkisini güçlendiren ve sürdürülebilirliği esas alan bir yaklaşımın gerekliliği vurgulanmaktadır. Bu tez, Van kenti özelinde geliştirilen analiz ve değerlendirme yöntemiyle, benzer tarihsel kentler için de uygulanabilir bir metodolojik çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.