Mardin Merkezde Bulunan Osmanlı Dönemi Mezar Taşları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi (Yl) (Tezli), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ahmet BODAKÇI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Oktay Başak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mezar mimarisini şekillendiren en önemli unsur insanların inanç sistemleri, ölümü algılama biçimleri ve ölen kişiye duydukları saygı olmuştur. Kimi toplumlar ölülerini yakmış, kimileri derin kuyulara atmış, kimileri de kuşlara parçalatmış ya da toprağa gömmüştür. Bir çukurun açılması ve ölünün buraya konulmasıyla bu işlem gerçekleştirilmiştir. Mezar olarak tabir edilen bu çukurun şekli, ölenin mensup olduğu topluma, dine, yaşadığı bölgeye, etnik aidiyete ve inanca göre farklılık göstermiştir. İslam dünyası başta olmak üzere bütün kültürlerde ölüleri toprağa gömerek ortadan kaldırmak en çok tercih edilen yöntem olmuştur. İslam Dininde yerden yüksek, büyük ve gösterişli mezarlar her ne kadar hoş karşılanmasa da zamanla insanlar yöneticilerinin, değerli din âlimlerinin ve ölen yakınlarının anısı için büyük ve gösterişli mezarlar yapmışlardır. Mezar taşları bir milletin kültür birliğini göstermenin yanı sıra çevrelendikleri şehirlerin, yerleşim yerlerinin ve ait oldukları toplumların damgasını da bünyelerinde taşıyan önemli eserlerdir. Osmanlı mezar mimarisi İslamiyet öncesi inanç sistemi ile İslamiyet sonrası yeni inancın Anadolu ve Mezopotamya'da ki kadim kültürlerle etkileşime girmesiyle yeni bir kimliğe börünmüştür. Batılılaşmayla beraber Osmanlı sanat dünyasına giren farklı form ve üsluplarla zenginleşmiş, Anadolu'nun çok kültürlülüğüyle birlikte özgün bir kimliğe bürünmüştür. Mardin Mezar Taşları; Türk, Kürt, Arap, Süryani gibi etnik farklılıklarla; İslamiyet, Hristiyanlık, Süryanilik gibi dinlerin ve bu dinlere ait inanç sistemlerinin tarihsel süreç içerisinde bir arada harmanlandığı, sanat anlayışlarının ortak form ve süslemeyle hayat bulduğu kültür malzemeleridir. Mardin, bu çok kültürlülüğü bir potada eriterek, harmanlamış hem sivil hem de dini mimaride özgün bir kimlik ortaya çıkarmıştır Çalışma ile gelişim çizgisini takip etmekte zorlanılan Mardin mezar taşlarının bir dönemine ışık tutulması amaçlanmıştır. Mezarlarda yatanların kimlik bilgileri tespit edilerek kayıt altına alınmış, Türk ve bölge sanatındaki önemleri vurgulanmaya çalışılmıştır. Mardin Merkezde bulunan mezarlık ve hazire alanlarındaki 300 mezar taşının incelenmesi yapılmıştır. Fotoğrafları çekilmiş, ölçüleri alınmış, estampajları çıkartılmış ve farklılık arz eden 75 örnek kataloğa alınmıştır. Özellik arz eden örneklerin çizimleri yapılmış, Arapça kitabe metinleri okunup, Türkçeye çevrilmiştir. Tipoloji, yazı ve süsleme özellikleri bakımından incelenen bu kültürel varlıkların Sanat Tarihi içindeki yerleri vurgulanmaya çalışılmıştır.