Van Gölü Havzası kırsal mimarisinde kırlangıç örtü kullanımı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat (Yl) (Tezli), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YUSUF DEMİR
Danışman: Gülsen Baş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Van Gölü Havzası, Anadolu topraklarındaki erken yerleşim alanlarından biridir. Ayrıca Anadolu'ya yapılan ilk Türk akınlarının da bu bölgeye yapıldığı bilinmektedir. Havzaya en eski yerleşimlerin kesin olarak ne zaman yapıldığı bilinmemesine rağmen yapılan çalışmalar sonucunda M.Ö. 4000 yılından itibaren Asya kökenli Hurriler'in yerleşimlerinin olduğu iddia edilmektedir. Ayrıca Van Kalesi yakınlarındaki Tilkitepe'de yapılan arkeolojik çalışmalarda Kalkolitik döneme tarihlendirilen M.Ö. 4000 yıllarına ait küçük buluntular ele geçirilmiştir. Havzayı oluşturan Van ve Bitlis'te mimari kent ve kırsaldaki yerleşimlerden oluşmaktadır. Bölgede inşa edilmiş yapılar zamanla gelişmiş ve değişimler geçirmiştir. Bunun sonucunda geçmişten günümüze kadar farklı yapı tipleri oluşmuştur. Van Gölü Havzası'ndaki kırsal alanlarda farklılık oluşturan mimari öğelerden birisi kırlangıç örtü sistemidir. Kırsal mimari içerisinde geleneksel yapım teknikleri ile oluşturulmuş kırlangıç örtünün özgün bir biçimlenişi bulunmaktadır. Kırlangıç örtü, bölgenin sivil mimarisinde yaygın kullanılan bir örtü sistemidir. Van Gölü Havzası'nda yaklaşık yüzü aşkın kırlangıç örtülü yapı tespit edilmiştir. Bunların bir bölümü günümüze ulaşmazken, bugün sağlam durumdaki 58 yapı tez kapsamında ele alınmıştır. Çalışmada incelenmiş olan kırlangıç örtülerden en eski tarihli olanları 200 yıllıktır. Ancak daha öncesinde de bu örtü sisteminin bölgede kullanıldığı kuvvetle muhtemeldir. Sivil mimari, anıtsal mimarinin aksine -niteliksiz ve basit malzemenin- kullanılması sebebiyle de- zaman içerisinde daha hızlı yok olmaktadır. Bu örtüde ahşap kullanılması bu yapıların günümüze ulaşamamasında en büyük etken olarak görülmektedir. İnceleme alanında Güroymak, Gevaş, Gürpınar ve Başkale ilçeleri kırsalında yoğun olarak görülen örtü sistemi, havzadaki diğer ilçelerde de kullanım alanı bulmuştur. Konut, tandır evi, depo ve ahır gibi çeşitli mekânların üzerini örtmek için kullanılan ve geleneksel nitelik taşıyan kırlangıç örtü, yaklaşık son 50 yıldır kullanılmadığından dolayı kırsal mimaride yok olma tehlikesi ile karşı karşıyadır.