Modern Yemen Edebiyatında Ahmed Kâsım Ali el-Arîkî’nin Yeri ve Edebî Konumu

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SERDAR POYRAZ

Danışman: Rıfat Akbaş

Özet:

Yemen edebiyatı, tarihsel süreç boyunca siyasal istikrarsızlıklar, iç savaşlar ve toplumsal dönüşümlerin belirlediği çalkantılı bir zeminde gelişmiş; bu ortam edebî üretimin tematik yönelimlerini ve estetik formunu derinden etkilemiştir. Bu dinamik bağlamın yetiştirdiği mühim isimlerden biri olan Ahmed Kâsım el-Arîkî, çağdaş Yemen edebiyatında hem nesir hem de nazım alanlarında kendine özgü bir estetik kimlik oluşturan çok yönlü bir yazardır. Üretimi sınırlı olmakla birlikte roman, hikâye, makamat ve şiir türlerinde ortaya koyduğu metinler, Yemen edebiyatının modernleşme sürecinde dikkate değer bir yenilikçi alan temsil eder.

Bu çalışma, el-Arîkî’nin Yemen edebiyatındaki yerini, edebî yönelimlerini ve biçimsel yeniliklerini bütüncül bir çerçevede incelemektedir. Araştırmada anlatıbilimsel çözümleme, içerik analizi ve tematik okuma yöntemleri birlikte kullanılarak yazarın romanları, öyküleri ve şiirleri; anlatı teknikleri, tematik yoğunluk, karakter inşası, zaman kurgusu ve üslup özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, el-Arîkî’nin savaş, yoksulluk, kimlik kaybı, bireysel yabancılaşma ve toplumsal çözülme gibi Yemen’in modern tarihine özgü sorunları çok katmanlı bir bakışla işlediğini; bilinç akışı, iç monolog, çoklu anlatıcı, parçalı anlatı ve metaforik yoğunluk gibi modern anlatı tekniklerine başarıyla başvurduğunu göstermektedir.

Bununla birlikte el-Arîkî’nin modern dönemde makamat türüne yeniden yönelerek klasik Arap mensur edebiyatını çağdaş bağlamda yorumlaması, Yemen’de gelenek-modernite ilişkisinin edebiyattaki izdüşümüne dair özgün bir örnek sunmaktadır. Şiirlerinde ise klasik Arap şiir geleneğinin ritmik ve imgesel zeminini modernist duyarlıkla harmanlayarak güçlü bir metaforik söylem geliştirdiği tespit edilmiştir.

Tezin ortaya koyduğu analizler, Ahmed Kâsım el-Arîkî’nin Yemen edebiyatının yenileşme ve modernleşme sürecine türler arası bir estetik geçişlilikle katkıda bulunan, çağdaş Arap edebiyatında kendine has bir konum edinen mümtaz bir yazar olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca çalışma, Türkiye’de sınırlı sayıda incelenmiş olan bu yazar üzerine kapsamlı bir monografik inceleme sunarak bir literatür boşluğunu doldurmayı hedeflemektedir.