“Bursa’daki Bizans Sonrası Hıristiyan Dini Mimarisi”
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Emel YILDIZ
Danışman: Yalçın Karaca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Marmara Bölgesi'nin önemli kentlerinden biri olan Bursa, ilkçağlardan günümüze kadar birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış ve büyük kültürlerin beşiği olmuştur. Asya ile Avrupa arasındaki bir bölgede olması nedeniyle, hem Asya hem de Avrupa kültüründen etkilenen Bursa'da Hitit, Frig, Lidya, Pers, Roma, Bizans ve Osmanlı Kültürleri derin izler bırakmıştır. Yaşadığımız topraklarda bin yılı aşkın süre varlığını sürdürmüş Bizans İmparatorluğu, 1453'te Fatih Sultan Mehmet'in başkent Konstantinopolis'i almasıyla siyasi varlığını tamamlamış ancak Bizans İmparatorluğu dinsel, yönetsel ve kültürel birikimini kaybetmemiş sadece yeni güce devretmiştir. Tanzimat Fermanı ( 1839) ile Osmanlı himayesi'nden vatandaşlık sınıfına geçen Gayrimüslimler'in hakları artırılmış, kiliselerden toplanan vergiler kaldırılmış, dinsel topluluklara kendilerini yönetebilme, okul ve ibadet yerlerini inşa edebilme olanağı sağlanmıştır. Tanzimat ve Islahat Fermanları ( 1856) sonrası Gayrimüslimlere tanınan yeni ibadet yerleri yapabilme hakkı ile Gayrimüslimler'in, görülmedik yoğunlukta imar etkinliğine girdikleri gözlenmektedir. Bu çalışmamızda amacımız, Bursa'daki Bizans Sonrası Hıristiyan Dini Mimarisi'ni belgelemek, yapıların gerek plan ve mimari, gerekse süslemeleri bakımından incelenerek belli bir çerçeveye oturtulmasını sağlamak ve günümüzdeki durumlarını tespit edebilmek amacını taşımıştır. Bu amaçlar doğrultusunda yaptığımız çalışma sonucu; Bursa'daki Bizans Sonrası Hıristiyan Dini Mimarisi'ne ait bizim tespit edebildiğimiz on üç kilise incelenmiştir. Bu yapıların biri Gemlik, beşi Karacabey, ikisi Mudanya, biri Mustafa Kemal Paşa, ikisi Nilüfer, biri Orhangazi ve biri Osmangazi İlçesinde inşa edilmiştir. Bir kısmı temel seviyede de olsa günümüze gelebilen on iki yapı çalışmamızın sınırlarını oluşturmuştur. Günümüze gelemeyen bir yapı ise kaynaklarda ulaşabildiğimiz ve yerinde yaptığımız araştırmalarımız sonucu elde ettiğimiz bilgiler doğrultusunda tanıtılmaya çalışılmıştır. Konumuz kapsamına giren kiliselerin ayrıntılı arazi çalışmaları yapılarak plan çizimleri gerçekleştirilmiştir. Görsel zenginlikle desteklenerek detaylı anlatımlarla tanıtılan kiliselerin son durumları ortaya konulmuştur. Bölgedeki kilise yapılarının plan tipolojisi; nef sayısı, üst örtü ve taşıyıcı sistemlerine göre sınıflandırılmıştır. Tipolojik olarak; bazilikal plan tipinde inşa edildikleri ortaya çıkartılmıştır. Yapılan kütüphane ve arazi çalışmalarında karşılaşılan en önemli sorun kaynak yetersizliği ve yapıların kaderine terk edilmiş olmasıdır. Bu yapıların planları çizilmiş ve tasvirleri yapılarak, fotoğrafları çekilmiştir. Mudanya İlçesi'nin merkezinde yer alan kilise ve Orhangazi İlçesi'nin Yenigürle Köyü'nde yer alan kilise'nin orijinal adları saptanamadığından ' Kilise I' olarak adlandırılmıştır. Şu anda üzerinde yaşadığımız topraklarda oluşmuş bir sanat ve uygarlık ürünleri olarak var olan bu tarihi eserler, kültürel mirasımız içerisinde yer almaktadır. Geçmişte olduğu gibi bugünde bu değerlere, hak ettikleri önemin verilmesi düşüncesindeyiz.