Yapay Zekâ Bağlamında Bilincin Olanaklılığına Dair Bir İnceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe (Yl) (Tezli) (Muş Alparslan Ün.ortak), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Gülbahar RENÇBER
Danışman: Ahmet Eyim
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son zamanlarda zihin felsefesi, insan zekâsı ile yapay zekâ arasındaki ilişkiler üzerine yoğunlaşmıştır. Bu çalışmanın amacı, insan zekâsı ile yapay zekâ arasındaki ilişkiyi temel alarak, bilincin yapay zekâda olanaklı olup olmadığını irdelemektir. Çalışmada ilk olarak, diğer zihinler problemi ele alınmış, bir başka kişinin zihinsel hallerini bilmenin zorlukları tartışılmıştır. Söz konusu probleme ilişkin görüşleriyle Thomas Nagel ve Daniel Dennett öne çıkmaktadır. İki filozofun yaklaşımları, başka zihinler problemini çözümlemede farklı yöntemler sunmaktadır. Nagel, Yarasa olmak nasıl bir şeydir? argümanıyla, bir başka varlığın deneyimini kavramanın zorluklarını vurgulamış ve öznelliğin bilincin özü olduğunu öne sürmüştür. Dennett ise hetero-fenomenoloji yaklaşımıyla, başka zihin hallerini incelemek için bilimsel gözlemler yapılabileceğini ileri sürmüştür. Öte yandan, diğer zihinler problemi, Bir başkasının zihin halleri doğrudan algılanabilir mi? ya da Başka bir varlık benim gibi hissedebilir mi? gibi sorularla, bilincin gizemli doğasının kapsamlı bir biçimde araştırılması gerektiğini ortaya çıkartmaktadır. Bu durum, diğer zihinler problemi ile bilinç sorunu arasında bağlantılı bir şekilde köprü kurmaktadır. Çalışmanın ikinci basamağında, bilinç, bilinç sorunun nasıl şekillendiği ortaya koyularak, konun genel şeması şekillenmektedir. Bilinç sorunu ilişkin görüşleri bulunan (David Chalmers, Gilbert Ryle) gibi filozofların bilinci nasıl tanımladıkları ele alınmaktadır. Ayrıca bilinçle ilgili temel kavramlarla (öznellik, niteliksellik, içsellik) John Searle, detaylı bir şekilde irdelenmiştir. Üçüncü olarak, yapay zekâda bilincin olanaklılığına dair sorular incelenmektedir. Bir makine düşünebilir mi? sorusu, zihin felsefesi bağlamında iki farklı (Zayıf YZ ve Güçlü YZ) yanıtlarla tartışılmaktadır. Zihin, zihin halleri, bilinç ve yapay zekâ kavramları detaylı bir biçimde açıklanması ve çözümlenmesi yapılmaktadır. Bu bağlamda insan beyninin söz bilimsel ile anlam bilimsel özellikleri ve yapay zekâda söz bilimsel durumu konuyla bağlantılı bir şekilde değerlendirilmiştir. Ayrıca Alan Turing geliştirmiş olduğu Turing testi ve ona karşıt geliştirilmiş Çin odası deneyi irdelenmektedir. Bu çalışmada, yapay zekâ bağlamında bilincin olanaklılığının mümkün olup olmadığı tutarlı bir şekilde sorgulanmaktır.