Urartu Krallığı'nda urne gömü geleneği: Sosyo-kültürel bir yaklaşım
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji (Dr) , Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YENAL SÜRÜN
Danışman: Rafet Çavuşoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Urartu Krallık Dönemi'ne ait merkezlerde yapılan arkeolojik kazı ve araştırmalar sonucunda, Urartu mezar tipleri ve gömü gelenekleri ile ilgili çok sayıda bilgiye ulaşılmıştır. Bu veriler, Urartuluların ölülerini ya inhumasyon ya da kremasyon (yakarak) biçiminde gömdüğünü göstermiştir. Kremasyon, bireyin belirli bir derecede yakılması uygulamasıdır. Urartu Krallık Dönemi'ndeki kremasyon uygulamasının tümü urne olarak isimlendirilen çanak-çömlekler içerisine yapılmıştır. Bu gelenek farklı mezar tiplerinde karşımıza çıkmaktadır. Bunlar basit toprak mezarlarda, taş-sandık mezarlarda, kaya yarıklarına ve oda mezarlarında (niş ya da tabanlarına açılmış oyuklara) görülmektedir. Urartu Krallık döneminde urneler çeşitli kap formlarından oluşmakla birlikte yaygın olarak çömlek kullanılmıştır. Urnelerin ağız kısımlarının genellikle kase veya taş ile kapatıldığı belgelenmiştir. Çömlekler üzerine sayıları 1 ile 5 arasında değişen delikler açıldığı görülmüştür. Urne gömülerde, her iki cinsten ve yaştan bireylere ait gömüler söz konusudur. Urartu Krallığı'nda urne gömü geleneğinin tespit edildiği bazı merkezler şunlardır: Arin Berd, Armavir Blur, Karmir Blur, Çavuştepe, Ayanis, Van Kalesi, Kayalıdere, Dilkaya, Van-Altıntepe, Erzincan-Altıntepe, Liç, Palu, Kefir Kale, Melekli, Bastam, Şirinkale, Sangar, Kalecik, Karnıyarık, Hasanova, Dedeli, Atabindi, Adilcevaz'dır. Urne gömü geleneğinde urne içinde ya da çevresinde ele geçen buluntuların içerisinde takılar (küpe, yüzük, bilezik, pazubent, iğne, kemer, cımbız, boncuklar vb.), silahlar (kılıç, bıçak, hançer ucu, mızrak ve ok uçları) ile metal ve pişmiş topraktan kaplar yer almaktadır. Söz konusu buluntular ölen kişinin ve dolayısıyla da Urartuluların sosyal ve kültürel durumları, refah düzeyleri, teknolojik gelişmişlik, çevre kültürler ile olan etkileşimler ve sosyal statü gibi konular hakkında bilgi sahibi olmamızı sağlamaktadır. Urnelerin içerisinden ele geçen kemik ve kül kalıntıları ise; ölen kişinin yaşı, cinsiyeti ve sosyo-ekonomik refah düzeyine ilişkin bilgiler sunmaktadır. Bazı urne gömülerde tespit edilen ve çanaklar içerisinde yer alan kemik kalıntıları da; ölü yemeği, kurban ve libasyon törenleri ile ilgili bilgiler ortaya koymakla beraber Urartu dini inancını da ışık tutmaktadır. Anahtar Kelimeler: Urartu, Mezar, Kremasyon, Urne, Kültürel