Süt ineklerinde mizacın stres, süt verimi ve kalitesi üzerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ZOOTEKNİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MURAT TURAN
Danışman: Ferda Karakuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, süt ineklerinde mizaç özelliklerinin süt verimi ve kalitesi ile stres seviyesi arasındaki ilişkileri belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmanın hayvan materyalini, üç farklı ırka (Simental, İsviçre Esmeri ve Holstein) ait toplam 19 baş sağmal süt ineği oluşturmuştur. Çalışma materyali hayvanlara kantar testi, çıkış hızı testi ve sağım sırasında arka bacak aktivite testleri uygulanmıştır. Haziran-Eylül ayları arasında yapılan süt verim denetimlerinden laktasyon süt verimi hesaplanmış; alınan süt örneklerinde kuru madde, protein, yağ ve laktoz içeriği ile somatik hücre sayısı belirlenmiştir. Ayrıca sabah ve akşam sağımlarında sıcaklık-nem indeksi belirlenmiş ve hayvanların rektal sıcaklığı ve karın bölgesi sıcaklığı kaydedilmiştir. Davranış testlerinden önce, testin bitiminden hemen sonra ve test bitiminden 1 saat sonra olmak üzere hayvanlardan kan alınarak kortizol düzeyleri belirlenmiştir. Çalışma materyali süt ineklerinde laktasyon süt verimi 2848.2 kg ve günlük ortalama süt verimi 9.77 kg olarak belirlenmiştir. Sütün kuru madde, yağ, protein ve laktoz seviyesi sırasıyla %8.56, 2.27, 3.10 ve 4.67 olarak bulunmuştur. Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında alınan süt örneklerinde somatik hücre sayısı sırasıyla 102.263 adet/ml, 148.895 adet/ml ve 116.789 adet/ml olarak belirlenmiştir. Çalışmada kantar testi ile çıkış hızı süresi arasında negatif yönlü düşük ve istatistiki olarak oldukça önemli korelasyon (r=-0.38, p<0.001) belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, yüz kılı girdap skoru ile süt verimi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir (p<0.01). Ayrıca, belirli zaman aralıklarında alınan kan örnekleri ile değerlendirilen kortizol seviyeleri üzerinde zaman faktörünün anlamlı etkisi olduğu ortaya konulmuştur (p<0.01). Çıkış hızı süresi ile somatik hücre sayısı arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0.01). Bununla birlikte, sabah sağımı sırasında ölçülen sıcaklık nem indeksi ile süt verimi arasında anlamlı ve negatif yönlü bir korelasyon belirlenmiştir (p<0.001). Rektal sıcaklık ile sabah sağımlarında ölçülen sıcaklık nem indeksi arasında pozitif önemli ancak zayıf bir ilişki (r=0.10, p<0.05) belirlenmişken, rektal sıcaklığın akşam sağımlarında ölçülen sıcaklık nem indeksi ile arasındaki korelasyon düşük ancak önemli (r=0.19, p<0.001) olarak belirlenmiştir. Ayrıca deri sıcaklığı ile kantar testi skorları ile arasında negatif yönlü korelasyon (r = -0.17; p<0.001) belirlenmiştir. Bu sonuçlar, hayvan davranışlarının ve çevresel etmenlerin süt verimi ve kalitesi üzerindeki etkilerini ortaya koymakta olup, sürü yönetimi uygulamalarına önemli katkılar sağlayabilecek nitelikte olduğu söylenebilir.