Fârâbî ve Sühreverdî'de kötülük sorunu ve ilâhî adalet

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe Ve Din Bilimleri (Yl) (Tezli), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMİNE SARIHAN

Danışman: Hakan Hemşinli

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, İslam düşünce dünyasının iki önemli felsefe geleneğini temsil eden Fârâbî ile Sühreverdî'nin kötülük sorunu ve ilâhî adalet konusuna dair yaklaşımlarını ele almaktadır. Fârâbî, sudûr nazariyesi bağlamında varlık âlemindeki eksiklik-noksanlık-zıtlık gibi durumlardan kaynaklı kötülüğü değerlendirerek, onun varlığını iyiliğin yokluğuna göre izah etmekte; ilâhî adaleti her bir varlığın liyakatleri ölçüsünde paylarını alacak şekilde yetkinleşmesine bağlamaktadır. Nûr metafiziğine dayandıracak şekilde bir varlık anlayışına sahip olan Sühreverdî, kötülüğü, nûrun yokluğu olarak ifade etmekte; ilâhî adaletin ise varlıkların ilâhî nûra yakın olmalarıyla gerçekleştiğini beyan etmektedir. Fârâbî bunu nedensel bağlamda akıl ile açıklarken; Sühreverdî, keşf ve iç aydınlanma üzerinden nûr- zulmet ilişkisi bağlamında açıklamaya çalışmaktadır. Her iki filozof da varlık âleminde hiçbir çarpıklığın olmadığını, her şeyin aslında bir liyakat ve yetkinlik üzere ilâhî adaletle gerçekleştiğini vurgulayarak ahlâkî iyilik ve kötülüğe dikkat çekmektedirler. İslam düşüncesinde birbirinden farklı iki ekolün temsilcileri olan Fârâbî ile Sühreverdî'nin bu konuya dair özgün yorumlarının yanı sıra; bu sorunun felsefe ve kelam tarihinde tartışılıyor olması, çıkan tartışmalarla beraber her bir farklı görüşün çeşitlilik olarak literatüre katkısı çalışmanın önemini arttırmaktadır. Amacımız, bir Meşşâî, bir de İşrâkî ekol temsilcisi olan önemli iki filozofun kurmuş oldukları sistem içerisinde kötülük sorunu ile ilâhî adalete dair bakış açılarını ele alarak, benzer ve farklı yönleri üzerinden mukayeseye dayalı bir çözümleme yapmaktır.