TRUMAN DOKTRİNİ VE MARSHALL PLANI'NIN TÜRKİYE'DEKİ SİYASİ VE EKONOMİK YANSIMALARI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ULUSLARARASI POLİTİK EKONOMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGÜR ÖZBEK
Danışman: Erkan Afşar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra meydana gelen iki kutuplu dünya sistemi Soğuk Savaş sürecinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Yeni Dünya sisteminde, SSCB'nin artan baskısı nedeniyle ABD ile yakınlaşmanın artması, Türkiye'nin içerisinde bulunacağı kutbu da belirleyen faktör olmuştur. Bunun sonucunda da Türkiye, bu savaşın sonunda ortaya çıkan doktrinlerin, planların ve ideolojik yapılanmaların bir üyesi olmuştur. SSCB'nin yayılmacı tavrından rahatsız olan ABD, SSCB'yi kontrol altına almak için Marshall Planı'nı oluşturmuş ve Türkiye ile Yunanistan'a bazı yardımlar sağlayacak olan Truman Doktrinini devreye sokmuştur. Bunun sonucunda Truman Doktrinini kabul eden Türkiye, kurulduğu zamandan bu yana takip ettiği bağımsız dış politika anlayışını terk etmiştir. ABD, özellikle siyasi ve ekonomik olmak üzere askeri ve kültürel gibi birçok yardımı kapsayan bir paket ile savaştan sonra tahrip olan Avrupa'nın gelişimini hedeflemiştir. Bu sebeple de Avrupa Ekonomik İşbirliği Antlaşması olan Marshall Planı'nı devreye sokmuştur. Türkiye de Truman Doktrini ve Marshall Planı'na dahil olmasıyla birlikte ekonomik ve politik olmak üzere etkilerinin günümüze kadar sürdüğü birçok değişim ve dönüşüme uğramıştır. Truman Doktrini ve Marshall Planı'nın Türkiye'ye, ABD ile olan ilişkilerinde ne tür etkilerde bulunduğunu, Türkiye'nin dış politikasına ve ekonomisine ne gibi yansımalarının olduğunu ortaya koymak çalışmanın temel amacıdır. Bu dönemi kapsayan konuyla ilgili kaynaklar taranmış, dönemle ilgili yapılan çalışmalar incelenmiş ve elde edilen bulgular değerlendirilerek Truman Doktrini ve Marshall Planı'nın çalışmaya konu olan süreç içerisinde Türkiye'nin dış politika ve ekonomik ilkelerinde önemli değişiklikler meydana getirdiği ortaya konmuştur. Marshall Planı'na kendi isteğiyle dâhil olan Türkiye, imzaladığı ekonomik yardım anlaşmasıyla kuruluş ilkelerinin öngördüğünden çok farklı bir yola girmiştir. Truman Doktrini ve Marshall Planı Türkiye'yi askeri, ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel olarak her alanda etkilemiş, özellikle dış politikadaki tercih ve tutumlarında belirleyici bir rol oynamıştır.