İslâmi Dönemde Harran ve Harrâniler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi Ve Sanatları Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Murat KARDOĞAN
Danışman: Mehmet Salih Arı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Harran insanlık tarihinin en kadim şehirleri arasında yer almaktadır. Burada yaşayan Harrânîler de aynı şekilde insanlık tarihinin en eski kavimlerindendir. Harran eski bir şehir olduğundan dolayı kadim medeniyetlere ev sahipliği yapmış ve tarihte yaşanmış pek çok önemli olaya da şahitlik etmiştir. Böyle kadim bir şehrin tarihi elbette bilinmeye muhtaçtır. Çalışmadaki ana gaye bu eski şehir ve şehir halkının İslâmî dönemde ne durumda oldukları ve ne tür sıkıntılara maruz kaldıklarını gün yüzüne çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda Harran'ın fethine, Harrânîlerin Halife Me'mun döneminde maruz kaldıkları din değiştirme hadisesine, Sâbiîlik adını almaları ve gerçek Sâbiîler ile nasıl karıştırıldıklarına değinildi. Ayrıca Harrânîlerin tanrı tasavvurları, tanrıları, peygamberlik anlayışları, tapınakları, kutsal gün ve bayramları ile birlikte ritüelleri de etraflıca ele alındı. Bunların dışında Harran kökenli bilim insanları hakkında ve şehirde bulunan yapılar hakkında bilgiler sunuldu. Kapsam sadece İslâmî dönem ile sınırlı tutulmadı. Konunun anlaşılabilirliğini artırabilmek için Harran şehrinin ismi, konumu ve İslâmî dönemden önceki tarihine değinildi. İslâmîyet'ten önceki dönemi aktarırken Hz. İbrâhim'in Harran ile olan ilişkisi, ailesi ve Nemrud ile olan diyaloğu, Harran'a göç etmesi ve burada ikamet etmesi gibi durumlar da ele alındı. Tezde yöntem olarak araştırma-inceleme ve gezi-gözlem yöntemleri kullanıldı. Bu doğrultuda Harran ve Harrânîlerin yaşayışları, maruz kaldıkları din değiştirme hadisesi ve inançları hususunda güvenilir bilgilere ulaşıldı. Elde edilen bilgileri irdeledikten sonra sonuçları objektif bir şekilde sunuldu. Gezi-gözlem yöntemi ile şehirde bulunan eski yapıları yerinde incelendi. Harran'ın köylerinde eski dönemlere ait tapınak ve rölyefler, Şanlıurfa Müzesinde çalışmamızla ilgili eserlerin görselleri çalışmanın sonunda ek olarak sunuldu. Anahtar kelimeler: Harran, Harrânîler, Sâbiîlik, Sin, Hz. İbrâhim, Bettanî, Sabit b. Kurre