Urmiye Müzesi'nde bulunan İslam Dönemine ait sırlı seramikler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLER YILMAZ
Danışman: Gülsen Baş Terzioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bugüne kadar herhangi bir bilimsel çalışmaya konu edilmeyen Urmiye Müzesi'ndeki sırlı seramikler, ilk defa bu çalışma ile bilim dünyasına tanıtılmıştır. Urmiye Müzesi'nde bulunan İslami döneme ait 243 seramik katalog çalışmasına alınmıştır. İncelenen bu eserler Abbasi, Büyük Selçuklu, İlhanlı ve Safevi dönemlerine aittir. Seramikler işlevlerine göre üç farklı grup oluşturmaktadır. Bunlar; günlük kullanım kaplarını oluşturan kase, çanak, tabak, maşrapa, sürahi, testi, ibrik, yağdanlık, çerezlik-baharatlık, buhurdan; depolama kaplarından oluşan kavanoz, ilaç kabı ve aydınlatma işlevli kandillerden meydana gelmektedir. Urmiye Müzesi seramikleri oldukça zengin form özellikleri göstermektedir. Gövdenin esas alındığı form gruplamalarında; kaselerde beş gövde tipi tespit edilmiştir. Bunlardan konikvari-yarı küresel gövdeli kase formu kaynaklarda yer almayan bir form olup, tarafımızca kullanılan bir isimlendirmedir. Bunun yanı sıra çanaklarda dört; tabaklarda üç, sürahilerde üç, testilerde iki, ibriklerde üç, kavanozlarda dört farklı gövde formu belirlenmiştir. Kandiller kendi içinde alt grupları olan kaideli ve kaidesiz kandiller olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. İncelenen örnekler, bezeme tekniği bakımından oldukça zengindir. Görülen teknikler; astar boyama, sıraltı şeffaf renksiz sıraltına çok renkli boyama, şeffaf turkuaz sıraltına siyah boyama, kazıma, boyalı kazıma, sır akıtma, tek renk sırlı boyama, lüster, minai, kabartma, delik işi ve ajurdur. Söz konusu müzedeki seramikler motif bakımından geniş bir repertuara sahiptir. Bezemelerde bitkisel, geometrik, figür ve yazı olmak üzere dört bezeme grubu tespit edilmiştir. Seramiklerde, bitkisel ve geometrik bezemelerinde özellikle İran'ın yerel kültürlerinden Sasani kültürünün etkisinde kalındığı görülmektedir. Hayvan figürleri ve mücadele sahnelerinde ise Orta Asya etkileri gözlenmektedir. Yazılı bezemelerde ise İslamiyet'in etkisi açık bir şekilde hissedilmektedir.