Nebâtî Divanı'nda ahengi sağlayan tekrara dayalı söz sanatları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı (Yl) (Tezli), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZOZAN KAÇAR
Danışman: Tolga Öntürk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Şiirin şekil özelliği dışında şiiri düz yazıdan ayıran en önemli özellik, bünyesinde barındırdığı ahenkli yapılardır. Bu anlamda ahenkli yapılar şiirde kelimelerin birbiri ile uyumu olan akıcılığı sağlar. Ahenk sesin tınısı, tonlaması ve vurgusu olan bükümlülüğü sağlayan önemli bir unsurdur. Ahenk divan şairlerince elfâz, edâ, mevzun, selis, selâset gibi kavramlarla da ifade edilmiştir. Şairler şiirdeki ahengi değişik yollarla kurmuşlardır. Şiirde ahengi oluşturan unsurların başında yer alan en önemli öge ses, söz tekrarları ile söz sanatlarıdır. Divan şiirinde ahenk ögesini oluşturan söz sanatları; tekrir, akis, cinas, iştikak, iâde, reddü'l-acüz ale's-sadr, kalb, tarsi, aliterasyon, asonas ve müşâkaledir. Ayrıca şiirlerde redifler, uyaklar, mısra tekrarları, mısra başı tekrarlar, redd-i mısra, ikilemeler, birli söz tekrarları, ikili söz tekrarları, üçlü söz tekrarları, dörtlü söz tekrarları ve vezin, kafiye gibi ögeler de ahengi sağlayan diğer unsurlardır. Azeri sahası Türk şairleri genel olarak şiirlerinde ahengi sağlamak için tekrar sanatlarına sıkça yer vermişlerdir. Döneminin önemli şairlerinden olan Seyyid Ebu'l Kasım Nebâtî de bu üslubu sürdürüp Türkçe Divanı'nda ahengi sağlama hususunda önem arz edecek tekrarlar ve söz sanatları üzerinden ahenkli bir yapı kurmuştur. Nebâtî Divanı'nda ahengi sağlayan en önemli unsur olarak söz tekrarları göze çarpar. Seyyid Ebu'l Kasım Nebâtî'nin Türkçe Divanı'nda bulunan; 9 kaside, 65 gazel, 59 rubai, 16 koşma, 10 geraylı, 10 beşlik, 9 tecnis, 9 müstezad, 2 muhammes, 1 müseddes, 12 bentten oluşan 1 terci-i bent, 1 mesnevi, 1 mülemma, 5 dübeyt, 2 tek beyit nazım şekillerinde yazmış olduğu bütün şiirlerinde söz sanatları, söz ve ses tekrarları üzerinden ahenkli yapılar kurduğu görülür. Bu çalışmada Nebâtî Divanı'nda yer alan şiirlerde, ahengi sağlayan tekrara dayalı söz sanatları ayrı ayrı başlıklandırılıp bu söz sanatlarının ahenge katkısı ortaya konmaya çalışılmıştır.