Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Abdulbaki Güneş
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Yüce Allah, her peygambere nübüvvetini tasdik eden mucizeler vermiĢtir. Hz.
Peygamber‟in de en büyük mucizesi Kur‟ân‟dır. Kur‟ân, gaybî haberlerden
bahsetmesi, ümmî bir peygamber tarafından tebliğ edilmesi, eriĢilmez bir hidâyet
kaynağı olması, beyânı, nazmı, tertibi, üslûbu, psikolojik etkileme gücü, teĢrîʻ için
koyduğu hükümler ve sonradan keĢfedilen birçok ilmî gerçeğe iĢaret etmesi gibi pek
çok yönden mu„cizdir.
Tez konumuzu bilimsel tefsir açısından Kur‟ân‟ın i„câzı teĢkil etmektedir.
Bilimsel tefsir anlayıĢı dirâyet tefsirin ortaya çıkmasıyla baĢlamıĢtır. Zira kevnî
âyetleri pozitif bilimlerin verileriyle tefsir etmeye çalıĢmak, bir tür içtihat ve görüĢ
beyân etmektir. Zaten bilimsel tefsir hareketi müstakil bir ekol haline gelinceye
kadar dirâyet tefsirleri içinde yer almıĢ ve böylece geliĢmesini sürdürmüĢtür.
Bilimsel tefsir anlayıĢı, Abbasîler döneminde baĢlayan tercüme faaliyetleriyle
canlanmıĢtır. Bu faaliyetler neticesinde, Ġslâm âlimleri Kur‟ân‟ı daha fazla
düĢünmeye ve özellikle kevnî âyetleri anlamaya ve mahiyetini araĢtırmaya
çalıĢmıĢlardır. Ġslâm alêminde canlılık ve yeniliğe sebep olan felsefe, fizik, kimya,
tıp ve astronomi gibi ilimlerde yüzlerce ilim adamı yetiĢmiĢ ve bilimsel tefsir
hareketinin baĢlamasına da önemli bir etken olmuĢtur. Bilimsel tefsirin doğuĢunu
etkileyen dinî, sosyal ve kültürel birçok etken bulunmaktadır. Dinî etkenlerin baĢında
da Kur‟ân‟da her Ģeyin mevcut olduğu, çıkmıĢ ve çıkacak bütün ilimlerin onda var
olduğu hususudur. Ayrıca Kur‟ân‟da evrenin yaratılıĢı, geniĢlemesi, daralması,
dünyanın Ģekli, dönmesi, göklerin ve yerin yaratılması, ay ve güneĢ hareketleri gibi
astronomi ile ilgili; yeryüzündeki uyum, kömürün oluĢumu ve demirin indirilmesi
gibi jeoloji ile alakalı; hayatın kaynağı olan su ve rüzgârların aĢılayıcı fonksiyonları
II
gibi biyoloji ile ilgili; insanın yaratılıĢ aĢamaları, koruyucu hekimlik ve jinekoloji tıp
gibi bilimlerle ilgili insanı düĢünmeye ve araĢtırmaya sevk eden âyetlerle birlikte
açık ve dolaylı olarak, tabiat olaylarına, evrendeki canlı veya cansız varlıklara temas
eden âyetler de bilimsel tefsirin doğuĢuna neden olan etkenlerdendir.
Kur‟ân‟da birçok sûrede bilimsel hakikatlere değinilmekte, yeryüzü,
gökyüzü, yıldız, dağ, deniz, hava, su, insan, kuĢ, böcek, evcil ve yabani hayvanlar
hakkında pek çok âyet bulunmaktadır. Ġlk dönemlerde bu âyetlerin mahiyetinden
ziyade daha çok onların hikmetleri üzerinde durulmuĢ, VIII. yüzyıldan itibaren de
onların tefsiri üzerinde fikir yürütme sürecine girilmiĢtir. Kur‟ân‟da pozitif bilim
dallarına ait bilgilerin yer alması, birçok ilim adamını bu yönden Kur‟ân‟a
yönelmeye ve yorumlamaya sevk etmiĢtir. Bilim ve teknoloji geliĢtikçe, bilimsel
açıdan Kur‟ân‟a yöneliĢ ve ilerleme de o oranda geliĢmiĢtir. Kur‟ân‟da pozitif bilim
dallarına ait bazı bilgilerin bulunması, onun bir bilim kitabı olduğu anlamına gelmez.
Kur‟ân bir bilim kitabı olmaktan ziyade bir hidayet kitabıdır. Zira Kur‟ân‟ın temel
amacı insana yol göstermektir.