Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Halk Bilimi A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Fatma Gülay Mirzaoğlu Sıvacı
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
ÇAKMAK,
Songül. Etnomüzikoloji Bağlamında
Psikanalitik Bir Yaklaşımla Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki Ağıtlar,
Doktora Tezi, Ankara, 2022
Ağıt,
tüm kültürlerde bir kayıp ve kaybın ardından dile getirilen trajediyi müzikal
bir dille, irticalen dile getiren edebi bir türü yansıtmaktır. Aynı zamanda
ağıt, neredeyse bütün toplumlarda acının müzikal ve özlü sözlerle dışavurumunu
belirten genel bir ifadedir. İnilti ve haykırışlarla başlayan ağıtların
sözcüklere yansıması hem halk edebiyatının hem de etnomüzikolojinin ilk türü
olarak ilkçağlardan bu yana görülmektedir. Ağıtların sıradan olmayan bir acı
sonrası yakıldığı ve bu acının sevilen kişi/kişilerin kaybı nedeniyle olduğu
görülmektedir. Bu tür bir acı, sevenlerinde derin bir üzüntü yaratmakta, bu
yokoluşla başedebilmek için yakınları gerekli savunma mekanizmalarına sıklıkla
başvurmaktadır. Temelinde korku ve suçluluk duygusunun olduğu bu yakarışlarda,
hem bireysel hem de kolektif sağaltımın kültürel ve kimliksel ritüeller
aracılığıyla gerçekleştiği bilinmektedir.
Çalışma,
Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki Ağıtları, Etnomüzikoloji
Bağlamında Psikanalitik Bir Yaklaşımla değerlendirmeyi amaç edinmiştir. Anadolu
ağıt kültürü kapsamında yapılan çalışmaların eksiklikleri tarafımızca görülmüş,
bu eksikliklerin güncellenmesi gerektiği tespit edilmiştir. Çalışmada,
etnomüzikolojik yaklaşımın katılımlı ve yerinde gözlem teknikleri
kullanılmıştır. Ağıtların kişisel tarih ile bağlantısıyla birlikte, sözlü tarih
açısından önemi değerlendirilmiş ve psikanalitik kuram çerçevesinde
yorumlanmıştır.
Derlenen
ağıtlarda, etnomüzikal ses işaretleri bağlamında karakteristik bir yapının
ortaya çıktığı görülmüştür. Notaya alınıp analiz edilen ağıtların dünya
müzikolojisi kapsamında değerlendirilebilecek titizlikte incelenmesinin alana
önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Psikanalitik
olarak ağıtlar, ego savunma mekanizmaları yaklaşımıyla incelenmiştir. Korku ve suçluluk duygusu etrafında inkâr,
yer-yön değiştirme, karşıt tepki verme, ödünleme, yüceltme gibi temel savunma
mekanizmalarının, hem inançsal korunmada hem de ego savunmasında çok sık
kullanıldığı görülmüştür. Elde edilen veriler, ağıt sözleri ve ağıtçının
davranışına yansıyan yönlerinden tespit edilerek uzman danışmanlığında
yorumlanmıştır.
Sonuç olarak denilebilir ki disiplinlerarası çalışmaya uygun görülen ağıt yakımları, farklı açılardan değerlendirilmeye müsait bir yapı arz etmekte ve kültürün derinlemesine incelenmesi, kadın folkloruna katkı sağlayabilmektedir. Kültürün sürekliliğine katkıda bulunan ağıtçı kadınların bu yaratımları, ekofeminist ve ekomüzikolojik çalışmalar için uygun yaklaşımlar olduğu açığa çıkmıştır. Bu alanda derinliğine yapılacak çalışmalarla daha yapıcı/üretici malzemelerin de farkına varılacağı tarafımızca öngörülmektedir.
Anahtar
kelimeler: Ağıt, Ritüel, katarsis,
psikanalitik folklor, kadın, etnomüzikoloji, ekomüzikoloji, yeniden
yaratma/üretim.